Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019ndan Latin Amerika\u2019ya g\u00f6\u00e7 etmi\u015f olanlar aras\u0131nda en zor irtibat kurulacak grup Ermenilerdir galiba. Asl\u0131nda bir k\u0131sm\u0131 irtibat kurmak istiyor olmal\u0131. Belki daha do\u011fru ifadeyle irtibat\u0131n\u0131 hi\u00e7 koparmam\u0131\u015f olanlar var. Ermeniler, her ne kadar farkl\u0131 bir mezhepten olsalar da (hepsi de\u011fil tabii) H\u0131ristiyan olman\u0131n verdi\u011fi rahatl\u0131kla biraz daha erimi\u015f gibiler geldikleri toplumlar\u0131n i\u00e7inde. Kendi tecr\u00fcbelerini, tarihlerini ya da tarihe dair kimlik kurucu tercihlerini i\u00e7inde bulunduklar\u0131 topluma dayatacak kadar irtibat kurmak da bir \u00e7e\u015fit entegrasyon tecr\u00fcbesi olarak ele al\u0131nmal\u0131. Ke\u015fke kendinizi, \u00f6rne\u011fin, Arjantinli mi yoksa Ermeni gibi mi hissediyorsunuz sorusunu belli \u00e7\u0131kar\u0131mlarda bulunabilecek say\u0131da onlara da sorabilseydim.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Yahudi cemaatiyle ili\u015fki kurmak ise ba\u015fka ba\u011flamda zor. Birincisi, Yahudi cemaati d\u0131\u015far\u0131ya daha kapal\u0131 bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcmde. \u0130rtibat\u0131 var ama yok gibi. Bir de ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olarak her ne kadar d\u0131\u015f etkenler beni etkilemiyor diye d\u00fc\u015f\u00fcnsen de etkileniyorsun. \u201cBunlar beni etkilememeli\u201d diye insan\u0131n kendisini motive etmeyi denemesi daha tehlikeli zannediyorum \u00e7\u00fcnk\u00fc bu sefer insan daha tedirgin olabiliyor.<\/p>\n\n\n\n
3 ay kadar \u00f6nce Bogota\u2019da ilk defa Yahudi cemaatinden birisiyle s\u00f6zl\u00fc tarih \u00e7al\u0131\u015fmam i\u00e7in temas etmi\u015ftim. Cemaatin \u00f6nde gelenlerinden birisinin \u00e7ocu\u011fuydu. Olduk\u00e7a da varl\u0131kl\u0131 olduklar\u0131n\u0131 tahmin etti\u011fim bir aileye mensup. Ara\u015ft\u0131rmama elbette destek verece\u011fini ama m\u00fcmk\u00fcnse video kayd\u0131 almamam\u0131 rica etti. Kabul ettim. Kendi evlerinde birka\u00e7 kelime de olsa T\u00fcrk\u00e7e duydu\u011funu s\u00f6yledi mesela. Atalar\u0131 \u0130zmir\u2019den g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fler. Bildi\u011fi kadar\u0131yla ilk durak Cartagena. Evde T\u00fcrkiye ile alakal\u0131 \u015feyler konu\u015fuluyor mu soruma \u201c\u00c7ok derinlemesine de\u011fil ama genel hatlar\u0131yla evet\u201d cevab\u0131n\u0131 veriyor. Neler oldu\u011fundan yakla\u015f\u0131k olarak haberdar. M\u00fclakat\u0131m\u0131z\u0131 bitirdikten sonra toparlan\u0131rken \u201cBen de bir soru sorabilir miyim?\u201d dedi. Elbette dedim. \u201cT\u00fcrkiye bizlere vatanda\u015fl\u0131k vermeyi gelecekte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr m\u00fc?\u201d sorusu geldi. Bunu beklemiyordum. Bunu bilemeyece\u011fimi s\u00f6yledim ve kar\u015f\u0131 soru sordum hemen \u201cNeden T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 olmak istiyorsun?\u201d \u0130spanyolca kurdu\u011fu c\u00fcmle tam bu anlama gelmiyordu, belki biraz egzejere ederek aktarm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131m ama bana kal\u0131rsa s\u00f6ylemek istedi\u011fi Kolombiyal\u0131 olman\u0131n, Kolombiyal\u0131 kimli\u011fi ta\u015f\u0131man\u0131n tam manas\u0131yla kendisini tatmin etmedi\u011fiydi.<\/p>\n\n\n\n
Yahudi cemaatiyle temas etmek zor, konu\u015fmak daha da zor, hele ki bu g\u00fcnlerde. Gazze\u2019de ya\u015fananlar\u0131n bir muhavereyi etkilememesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir mi? Video m\u00fclakat yapmay\u0131 kabul eden Yahudi cemaatinden birisi ile m\u00fclakat yapt\u0131m bug\u00fcn. Bende bir tedirginlik var. Mesele Gazze\u2019ye gelirse ne yapaca\u011f\u0131m? Anla\u015f\u0131lan bir T\u00fcrkle konu\u015facak olmak dolay\u0131s\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015fece\u011fim ki\u015fide de bir tedirginlik has\u0131l olmu\u015f ki yan\u0131nda bir arkada\u015f\u0131yla geldi bulu\u015fmaya. Belki bu tedirginli\u011fi a\u015fabiliriz diye \u00f6nce biraz konu\u015fal\u0131m dedim havadan sudan. M\u00fclakat\u0131 yapaca\u011f\u0131m ki\u015fiyle birlikte gelenle daha \u00f6nceden tan\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in nezaketen \u00f6nce onunla konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131m. Belki oradan da bana bir i\u015f \u00e7\u0131kar diye elbette atalar\u0131n\u0131n nereden g\u00f6\u00e7t\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sordum. Avusturya\u2019dan g\u00f6\u00e7t\u00fcklerini s\u00f6yledi. \u201cBiz e\u015fkenaziyiz\u201d diye de ekledi. Ben sormadan s\u00f6yledi bunu. T\u00fcrkiye\u2019den g\u00f6\u00e7 eden Yahudilerin safarad olduklar\u0131n\u0131 biliyorum. Acaba cemaat i\u00e7erisinde kimliklenme a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu ba\u011flamda bir vaziyet mi var? D\u00fc\u015f\u00fcnmeden edemedim.<\/p>\n\n\n\n
Mesele elbette d\u00f6n\u00fcp dola\u015f\u0131p T\u00fcrkiye\u2019ye ve Gazze\u2019ye geldi. Bana T\u00fcrkiye\u2019de genel e\u011filimin ne oldu\u011funu sordu m\u00fclakat yapmayaca\u011f\u0131m ki\u015fi. Anadili \u0130spanyolca olmayan birisi olarak \u0130spanyolca irtibat kurman\u0131n b\u00f6yle bir anda gelen sorulara kar\u015f\u0131 belli bir konfor alan\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn. \u0130nsan o arada zihninde s\u00f6yleyecekleri \u00fc\u00e7 a\u015fa\u011f\u0131 be\u015f yukar\u0131 birbiri ard\u0131na ekleyebiliyor. T\u00fcrkiye\u2019de genel e\u011filimin Natenyahu h\u00fck\u00fcmeti ve dolay\u0131s\u0131yla \u0130srail\u2019e kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir \u00f6fke oldu\u011funu s\u00f6yledim ve ekledim: Asl\u0131nda olmas\u0131 gereken Siyonizm ve Yahudili\u011fin birbirinden ayr\u0131labilmesi, tepkinin buna g\u00f6re verilebilmesidir. \u0130srail\u2019de de bu insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 s\u00fcreci ele\u015ftiren, g\u00f6steriler yapan \u00e7ok say\u0131da Yahudi var biliyorum. Ama siyonistler Yahudiler ad\u0131na konu\u015ftuklar\u0131 iddias\u0131nda olduklar\u0131 i\u00e7in ortalama insan\u0131n da Yahudili\u011fe tepkisel h\u00e2le geldi\u011fini tahmin edebilirsiniz.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Beni teyit eder \u015feyler s\u00f6yledi muhatab\u0131m. \u015ea\u015f\u0131rd\u0131m. Hamas\u2019la alakal\u0131 \u015feyler ekledi ama. Ben Hamas\u2019\u0131n ve eylemlerinin de elbette tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini ama bunun zaman\u0131n\u0131n 40 bin \u00e7ocu\u011fun \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bu g\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledim. Asl\u0131nda ben biraz gerilmi\u015ftim ama m\u00fclakat\u0131 yapaca\u011f\u0131m ki\u015fide ilgin\u00e7 bir rahatlama hissettim. Sanki tedirginli\u011fi gitmi\u015fti. M\u00fclakata ge\u00e7elim dedi. Kameram\u0131 kurdum, konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131k. Arkada\u015f\u0131 da hemen arkama oturdu, ikimizi de takip ediyor gibiydi.<\/p>\n\n\n\n
Atalar\u0131 Ankara\u2019dan g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f. Bu ilgin\u00e7 geldi bana \u00e7\u00fcnk\u00fc ben Bogota\u2019daki cemaatte T\u00fcrkiye\u2019den g\u00f6\u00e7enler aras\u0131nda \u0130zmir\u2019in a\u011f\u0131rl\u0131kta oldu\u011funu zannediyordum. Akrabalar\u0131 aras\u0131nda bug\u00fcn \u0130stanbul\u2019un bir semtinde ya\u015fayanlar oldu\u011funu s\u00f6yledi. Y\u0131lda bir kere akrabalar\u0131n\u0131 ziyarete gidip \u0130stanbul\u2019da kal\u0131yormu\u015f. Ankara\u2019ya hi\u00e7 gitmemi\u015f. \u0130zmir\u2019e gitmi\u015f ama. Dedesi ve babaannesi T\u00fcrk\u00e7e konu\u015furlarm\u0131\u015f evde. Anne ve babas\u0131ndan ise sadece babas\u0131 T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fabiliyor. Kendisi ise T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fam\u0131yor. Yirmi dakika, yar\u0131m saat s\u00fcren bir m\u00fclakat. Kendisinden yay\u0131nlamak i\u00e7in izin ald\u0131m asl\u0131nda ama \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fc i\u00e7erisinde bir yere oturup oturmayaca\u011f\u0131ndan emin de\u011filim. Yay\u0131nlan\u0131rsa konu\u015ftu\u011fumuz di\u011fer meseleler de g\u00f6r\u00fclebilecek. \u015eimdilik benim i\u00e7in bu m\u00fclakat\u0131n \u00f6nem arzeden iki y\u00f6n\u00fc var. \u0130lki kendisini nas\u0131l \/ ne hissetti\u011fine dair sordu\u011fum soruya cevab\u0131: \u201cKolombiya\u2019da do\u011fmu\u015f bir T\u00fcrk Yahudisiyim (Un jud\u00edo turco).\u201d B\u00f6yle bir cevap almay\u0131 beklemiyordum 31 ya\u015f\u0131ndaki muhatab\u0131mdan. \u015ea\u015f\u0131rd\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in, \u201cpeki sence T\u00fcrk ne?\u201d diye sordum. \u201cBir taraf\u0131yla Balkanlar\u2019dan \u00c7in\u2019e kadar uzayan co\u011frafyada ya\u015fayan bir etnik grup. Ama b\u00f6yle bak\u0131nca beni o grubun i\u00e7ine yerle\u015ftirmek zorla\u015f\u0131yor. Bir devletin vatanda\u015flar\u0131na verdi\u011fi ba\u011f diye tan\u0131mlasam, o da haliyle beni kapsam\u0131yor.\u201d dedi ama kendini bir T\u00fcrk Yahudisi olarak tan\u0131mlamaktaki \u0131srar\u0131 devam etti. Dolay\u0131s\u0131yla \u201cT\u00fcrkiye senin i\u00e7in ne anlam ifade ediyor? \u201c sorusunun yeri gelmi\u015fti. Cevap tam terc\u00fcmesiyle \u201canavatan (La tierra madre)\u201d oldu.<\/p>\n\n\n\n
Carter Findley\u2019in otob\u00fcs alegorisini hat\u0131rlad\u0131m m\u00fclakat\u0131 yaparken. Kar\u015f\u0131mda oturan adama o otob\u00fcste bir yer bulmak ya da en az\u0131ndan burada oturabilir diye yer tayin etmek, alegorinin anlatt\u0131\u011f\u0131 \u00e7er\u00e7eve \u00f6zelinde ne kadar m\u00fcmk\u00fcn olabilir diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm.<\/p>\n\n\n\n
M\u00fclakat yapt\u0131\u011f\u0131m ki\u015finin s\u00f6yledikleri aras\u0131nda dikkatimi \u00e7eken ikinci husus ise evde Gen\u00e7 T\u00fcrkler ve Me\u015frutiyet Devrimi hakk\u0131nda konu\u015fuldu\u011funu s\u00f6ylemesi oldu. Zannediyorum babas\u0131, bu konularda okuma yapmas\u0131n\u0131 da telkin etmi\u015f. Ama okumad\u0131m dedi. Fakat Gen\u00e7 T\u00fcrkler \u00fczerine evde birka\u00e7 kere benden \u00f6nceki ku\u015faklar aras\u0131nda konu\u015fuldu\u011funu hat\u0131rl\u0131yorum dedi.<\/p>\n\n\n\n
Bu s\u00f6yledi\u011fi benim zihnimi bir anda hareketlendirdi \u00e7\u00fcnk\u00fc bir g\u00fcn \u00f6nce, Arjantin\u2019e atanan ilk Konsolos Emir Emin Arslan\u2019\u0131n kente geli\u015fi dolay\u0131s\u0131yla yap\u0131lan kutlamalar ve kar\u015f\u0131lama t\u00f6reni \u00fczerine bir makale okumu\u015ftum. Emir Arslan\u2019\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in Osmanl\u0131 Yahudileri ayr\u0131 bir heyet te\u015fkil ediyorlar. Emir Arslan\u2019\u0131n bildirdi\u011fine g\u00f6re Arjantin\u2019e Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019ndan g\u00f6\u00e7 edenlerin %70\u2019i H\u0131ristiyan Arap, %25\u2019i M\u00fcsl\u00fcman Arap, %5\u2019i ise Yahudi. Fakat Emir Arslan\u2019\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 \u201colay\u201d\u0131nda Yahudilerin hi\u00e7 de Araplar\u2019dan geri kalmad\u0131klar\u0131, hatta benzer bir temsiliyet sergiledikleri izlenimi olu\u015fuyor.<\/p>\n\n\n\n
Yahudiler, topluluk i\u00e7i haberle\u015fme ve kimlik aktar\u0131c\u0131 bir unsur olarak Arjantin\u2019de bir yay\u0131n ne\u015frediyorlar m\u0131? \u015eimdilik bilmiyorum, bakaca\u011f\u0131m. Ama Araplar\u0131n ne\u015frettikleri yay\u0131nlara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda onlar\u0131 bu kadar heyecanland\u0131ran, bu kadar \u015fevklendiren \u015feyin Me\u015frutiyet\u2019in \u0130l\u00e2n\u0131 oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. Bu ayr\u0131 bir bahis elbette ama Osmanl\u0131 diasporas\u0131ndan Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019na bak\u0131l\u0131nca, diasporadakilerin, i\u00e7inde bulunduklar\u0131 ko\u015fullar\u0131n da etkisiyle, b\u00fcy\u00fck bir umut ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor. Anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131yla Birinci Sava\u015f bitene kadar da genel itibariyle kendilerini Osmanl\u0131\u2019dan \u00e7ok ayr\u0131 de\u011ferlendirmiyorlar. Tabii, Almanya\u2019n\u0131n Arjantin\u2019e ait bir gemiyi bat\u0131rmas\u0131 ve \u015eerif H\u00fcseyin\u2019in \u0130sy\u00e2n\u0131 Araplar aras\u0131nda \u00e7atallanmalar\u0131 beraberinde getiriyor. Ama bu \u00e7atallanma bile Osmanl\u0131\u2019dan kopuk de\u011fil. \u0130htimal durum Yahudiler i\u00e7in de b\u00f6yle. Okuduklar\u0131mdan edindi\u011fin kanaat, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n yenilse bile bu kadar b\u00fcy\u00fck \u00e7\u00f6z\u00fclme ya\u015fayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorlar. Osmanl\u0131 b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcr\u00fclt\u00fc ile \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcnce de onlar\u0131 tutan kimlik bir anda yok oluyor, yerine koyabilecekleri k\u00f6kenleriyle irtibatl\u0131 kimlik, Arap as\u0131ll\u0131 olanlar i\u00e7in, i\u00e7ine girdikleri toplumun i\u00e7inde eriyor. Yahudi cemaati i\u00e7in hik\u00e2yenin tam olarak b\u00f6yle cereyan etmedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ama bu ba\u015fka bir yaz\u0131n\u0131n konusu.<\/p>\n\n\n\n
H\u00e2l b\u00f6yle olunca, herkeste kocaman bir umut uyand\u0131ran 1908 Devrimi\u2019nin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla neticelenmesine \u00fcz\u00fclmemek elde mi\u2026 Masamda Sezai Karako\u00e7\u2019un toplu \u015fiirleri. \u0130lk \u015fiirin ilk m\u0131sras\u0131: \u201cU\u00e7urtmam\u0131 r\u00fczg\u00e2r y\u0131rtt\u0131 dostlar\u0131m!\u201d U\u00e7urtmam\u0131z 1908 Devrimiydi galiba. O y\u0131rt\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bulutlar yar\u0131m, o y\u0131rt\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bize olanlar\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019ndan Latin Amerika\u2019ya g\u00f6\u00e7 etmi\u015f olanlar aras\u0131nda en zor irtibat kurulacak grup Ermenilerdir galiba. Asl\u0131nda bir k\u0131sm\u0131 irtibat kurmak istiyor olmal\u0131. Belki daha do\u011fru ifadeyle irtibat\u0131n\u0131 hi\u00e7 koparmam\u0131\u015f olanlar var. Ermeniler, her ne kadar farkl\u0131 bir mezhepten olsalar da…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":672,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12,3,41],"tags":[],"class_list":["post-671","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-oner-bucukcu","category-yazarlar","category-turk-dusuncesi"],"gutentor_comment":0,"views":68,"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/671","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=671"}],"version-history":[{"count":3,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/671\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":676,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/671\/revisions\/676"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/672"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=671"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=671"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=671"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}