Jeff D. Colgan<\/p>\n\n\n\n
\u00d6zet:<\/strong><\/p>\n\n\n\n G\u00fc\u00e7l\u00fc devletler, uluslararas\u0131 d\u00fczenin kurallar\u0131n\u0131 ve kurumlar\u0131n\u0131 \u015fekillendirmek i\u00e7in bir yandan rekabet ederler di\u011fer yandan ise i\u015f birli\u011fi yaparlar. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin artan etkileri bu davran\u0131\u015f\u0131 nas\u0131l etkileyecek? Bug\u00fcne kadar, g\u00fcvenlik ve ekonomik rekabet \u00fczerine analiz yapanlar\u0131n \u00e7o\u011fu, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin en g\u00fcncel anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131 analizlerine yaln\u0131zca geli\u015fig\u00fczel veya k\u0131smen dahil ettiler. \u00c7e\u015fitli strateji ve d\u00fczen analistlerinin iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri noktas\u0131nda \u00fc\u00e7 farkl\u0131 yakla\u015f\u0131m belirledim. Birincisi, \u201ctehdit \u00e7arpan\u0131\u201d en \u00e7ok ABD Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131’na tan\u0131d\u0131k geliyor ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin nas\u0131l artan bir i\u00e7 sava\u015f, zorunlu g\u00f6\u00e7, siyasi \u015fiddet ve altyap\u0131 hasar\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131na odaklan\u0131yor. \u0130kincisi ise \u201csorun takaslar\u0131\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131d\u0131r ve bu yakla\u015f\u0131m iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini di\u011fer askeri ve ekonomik \u00f6nceliklerle ara\u00e7sal takaslar yaratan bir sorun alan\u0131 olarak tasavvur eder. Obama y\u00f6netiminin 2014’te \u00c7in’in Paris Anla\u015fmas\u0131’na deste\u011fi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda G\u00fcney \u00c7in Denizi’nde bir Seyr\u00fcsefer \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Operasyonunu (FONOP) ertelemesi bu yakla\u015f\u0131ma \u00f6rnek olarak verilebilir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise \u201cde\u011fi\u015fmi\u015f manzara\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131 olup bu yakla\u015f\u0131m iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini bir sorun alan\u0131 olarak de\u011fil, devletleraras\u0131 rekabet ve i\u015f birli\u011finin di\u011fer bir\u00e7ok alan\u0131yla \u00f6z\u00fcnde ba\u011flant\u0131l\u0131 olan yayg\u0131n bir arka plan ko\u015fulu olarak g\u00f6r\u00fcyor. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, akt\u00f6rler, uluslararas\u0131 ticarette karbon tarifeleri veya deniza\u015f\u0131r\u0131 enerji projeleri i\u00e7in kalk\u0131nma finansman\u0131 gibi her bir konvansiyonel sorun alan\u0131nda iklimle ilgili te\u015fviklere ve f\u0131rsatlara sahiptir. \u0130klim ve d\u00fczen ba\u011f\u0131n\u0131 kavraman\u0131n bu \u00fc\u00e7 yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n her biri verimli ve kusurludur, ancak \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc en az anla\u015f\u0131lan ve en fazla ilgiyi hak edendir.<\/p>\n\n\n\n Giri\u015f:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Uluslararas\u0131 ili\u015fkiler \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan bilim adamlar\u0131n\u0131n birden fazla \u201culuslararas\u0131 d\u00fczen\u201d tan\u0131m\u0131 vard\u0131r. Ancak bu tan\u0131mlar\u0131n ortakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 nokta, uluslararas\u0131 d\u00fczenin, temel kurallar\u0131, ilkeleri ve kurumlar\u0131 da dahil olmak \u00fczere bir grup devlet aras\u0131ndaki h\u00fckmedici d\u00fczenlemelerden olu\u015fmas\u0131d\u0131r. Birle\u015fmi\u015f Milletler, D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc (WTO), Uluslararas\u0131 Para Fonu ve Kuzey Atlantik Antla\u015fmas\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc (NATO) gibi kurumlar, bu h\u00fckmedici d\u00fczenlemelerin tezah\u00fcrleri ve hizmetkarlar\u0131d\u0131r. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi, genellikle liberal d\u00fczen olarak adland\u0131r\u0131lan mevcut uluslararas\u0131 d\u00fczene y\u00f6nelik \u00e7e\u015fitli zorluklardan biridir. \u00d6rne\u011fin, \u00fclkeler farkl\u0131 h\u0131z ve b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerde iklim yanl\u0131s\u0131 politikalar geli\u015ftirdik\u00e7e, ticaret ve ekonomik entegrasyon konusunda mevcut d\u00fczenlemelerden ayr\u0131lmaya y\u00f6nelik te\u015fviklere sahip olacaklard\u0131r. D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc halihaz\u0131rda birka\u00e7 \u00fclkenin \u00e7evre politikalar\u0131n\u0131n z\u0131tt\u0131n da kararlar verdi ve Avrupa Birli\u011fi’nin yak\u0131n zamanda \u00f6nerdi\u011fi karbon s\u0131n\u0131r\u0131 ayarlama mekanizmas\u0131 daha fazla zorlu\u011fa yol a\u00e7abilir.<\/p>\n\n\n\n Bug\u00fcne kadar, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi hakk\u0131nda \u00fc\u00e7 farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imi strateji ve uluslararas\u0131 d\u00fczen analizini \u015fekillendirdi: \u201ctehdit \u00e7arpan\u0131\u201d, \u201csorun takaslar\u0131\u201d ve \u201cde\u011fi\u015fmi\u015f manzara\u201d. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnme tarzlar\u0131ndan hi\u00e7biri, her durumda temelde \u201cdo\u011fru\u201d veya di\u011ferlerinden \u00fcst\u00fcn de\u011fildir. Ancak bug\u00fcn\u00fcn ba\u011flam\u0131nda ve iklim etkilerinin mevcut anlay\u0131\u015f\u0131nda, \u201cde\u011fi\u015fmi\u015f manzara\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131, b\u00fcrokratik ataleti ve geleneksel ABD eylem modellerini k\u0131rmak i\u00e7in en iyi f\u0131rsat\u0131 sunmakta ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ABD \u00e7\u0131karlar\u0131, f\u0131rsatlar\u0131 ve stratejisi hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in daha stratejik bir yol sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Ba\u015fkan Biden’\u0131n ilk Y\u00f6netici Kararlar\u0131ndan biri, Birle\u015fik Devletler h\u00fck\u00fcmetinin her bir departman\u0131n\u0131 ve kurumunu bir iklim eylem plan\u0131 form\u00fcle etmeye ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnce ve i\u015flevsel s\u00fcre\u00e7lerine daha iyi dahil etmeye y\u00f6nlendirdi. Bunu yaparken, iklim bilgili analizler ve gelecek senaryolar\u0131, yaln\u0131zca yeni tehditleri veya takaslar\u0131 de\u011fil, mevcut y\u00f6netim d\u00fczenlemelerini bozabilecek t\u00fcm yeni f\u0131rsatlar\u0131 ve te\u015fvikleri de dikkate almal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’na b\u00f6yle bir plan\u0131n nas\u0131l olu\u015fturulaca\u011f\u0131 konusunda tavsiyede bulunsayd\u0131m, her b\u00f6lgesel ve i\u015flevsel b\u00fcroyu, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin kendi alanlar\u0131n\u0131 nas\u0131l etkiledi\u011fine dair bir SWOT (G\u00fc\u00e7l\u00fc Y\u00f6nler-Zay\u0131f Y\u00f6nler-F\u0131rsatlar-Tehditler) analizi yapmaya te\u015fvik ederdim.<\/p>\n\n\n\n \u0130klim D\u00fc\u015f\u00fcncesinin \u00dc\u00e7 Modu<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi hakk\u0131nda \u00fc\u00e7 farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131, strateji ve uluslararas\u0131 d\u00fczenin analizini \u015fekillendirdi. \u0130lki, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini bir \u201ctehdit \u00e7arpan\u0131\u201d olarak g\u00f6r\u00fcyor. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin uzun s\u00fcredir ordunun g\u00f6revlerini \u015fekillendiren bir ger\u00e7eklik olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ABD Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131’nda en yayg\u0131n olan\u0131d\u0131r. \u201cTehdit \u00e7arpan\u0131\u201d anlay\u0131\u015f\u0131, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin nas\u0131l artan i\u00e7 sava\u015f, siyasi \u015fiddet ve altyap\u0131 hasar\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131na odaklan\u0131r. \u00d6rne\u011fin bir\u00e7ok analist, 2011’de ba\u015flayan Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131n\u0131n, k\u0131smen, ondan \u00f6nceki y\u0131llarda ya\u015fanan kurakl\u0131k ve tar\u0131msal streslerden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor.<\/p>\n\n\n\n Tehdit \u00c7arpan\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n 2000’li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan \u201ctehdit \u00e7arpan\u0131\u201d d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131, \u201ciklim de\u011fi\u015fikli\u011finin yarataca\u011f\u0131 ve \u015fu anda yaln\u0131zca tahmin edebilece\u011fimiz etkilerin do\u011furaca\u011f\u0131 geni\u015f sonu\u00e7lar\u0131n boyutunu vurgulamaya yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in faydal\u0131 bir giri\u015f noktas\u0131yd\u0131. \u00d6rne\u011fin, MIT’den bilim adamlar\u0131, \u015fu anda 400 milyon ki\u015fiye ev sahipli\u011fi yapan Kuzey \u00c7in Ovas\u0131’n\u0131n, g\u00f6lgede oturan gen\u00e7, sa\u011fl\u0131kl\u0131 insanlar i\u00e7in bile \u00f6l\u00fcmc\u00fcl olan a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131cakl\u0131k ve nem kombinasyonu nedeniyle birka\u00e7 on y\u0131l i\u00e7inde neredeyse ya\u015fanmaz hale gelece\u011fini tahmin ediyor. \u0130klimlendirme ve \u00e7evresel adaptasyona yap\u0131lan b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlar, bu insanlar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131n b\u00f6lgede kalmas\u0131na izin verebilir, ancak ger\u00e7ek\u00e7i olmak gerekirse milyonlarca insan ya bu b\u00f6lgeden ta\u015f\u0131nacak ya da \u00f6lecek. Her iki se\u00e7enek de Do\u011fu Asya’n\u0131n kalbinde b\u00fcy\u00fck bir siyasi istikrars\u0131zl\u0131k kayna\u011f\u0131 yarat\u0131yor. Benzer a\u015f\u0131r\u0131 hava ko\u015fullar\u0131 G\u00fcney Asya, Basra K\u00f6rfezi B\u00f6lgesi ve Afrika’n\u0131n baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 etkileyecek. 2020’de yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rma, 1 ila 3 milyar insan\u0131n, insanlar i\u00e7in ya\u015fanabilir normal ko\u015fullar aral\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalaca\u011f\u0131 tahmin ediliyor. Bu \u00f6l\u00e7ekte g\u00f6\u00e7 ve \u00f6l\u00fcm\u00fcn ne gibi sorunlara yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 bilmiyoruz \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar i\u00e7in ger\u00e7ek bir emsalimiz yok. En iyi ihtimalle, baz\u0131 kusurlu tarihsel analojilerimiz var ve hi\u00e7biri bize yeterli de\u011fil. Bu nedenle tehdit \u00e7arpan\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnme tarz\u0131 iyi bir ba\u015flang\u0131\u00e7 olsa da sonraki iki d\u00fc\u015f\u00fcnme tarz\u0131n\u0131n \u00f6nerdi\u011fi gibi eksikti.<\/p>\n\n\n\n Sorun Takaslar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u201cSorun takaslar\u0131\u201d olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m ikinci d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini bir sorun alan\u0131 ve di\u011fer askeri, diplomatik ve ekonomik \u00f6nceliklerle ara\u00e7sal de\u011fi\u015f toku\u015flar yaratabilecek bir alan olarak hayal ediyor. \u00d6rne\u011fin, 2014 y\u0131l\u0131nda Obama y\u00f6netiminin, \u00c7in’in Paris Anla\u015fmas\u0131’na deste\u011fini kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in G\u00fcney \u00c7in Denizi’nde bir Seyr\u00fcsefer \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Operasyonunu erteledi\u011fi bildirildi. Bu \u015fekilde bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi bir i\u015f birli\u011fi sorunudur (hatta belki de toplu eylem sorunudur) ve temel hedef sera gaz\u0131 (GHG) emisyonlar\u0131n\u0131 azaltmak ve nihayetinde k\u00fcresel ekonomiyi karbondan ar\u0131nd\u0131rmakt\u0131r. \u00dclkeler aras\u0131ndaki i\u015f birli\u011fi, \u00f6rne\u011fin temiz enerji teknolojisinin veya negatif emisyon teknolojisinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131, geli\u015ftirilmesini ve uygulanmas\u0131n\u0131 te\u015fvik edebilir. Teknik standartlar\u0131 koordine etmede ve daha iddial\u0131 azaltma hedefleri i\u00e7in siyasi bask\u0131 olu\u015fturmada da faydal\u0131 olabilir.<\/p>\n\n\n\n Yine de 1997 Kyoto Protokol\u00fc gibi politika ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi gibi, anlaml\u0131 bir karbonsuzla\u015ft\u0131rma \u00fcretmek i\u00e7in uluslararas\u0131 diplomasinin s\u0131n\u0131rlar\u0131 konusunda ger\u00e7ek\u00e7i olmal\u0131y\u0131z. \u201cSorun takaslar\u0131\u201d d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131n\u0131n bir \u00e7e\u015fidi ise iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini bir sorun alan\u0131 olarak g\u00f6rmek, ancak di\u011fer sorunlarla politika de\u011fi\u015f toku\u015flar\u0131 oldu\u011funu reddetmektir. Ger\u00e7ekte, buradaki iddia, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin \u00fclkeler aras\u0131ndaki di\u011fer t\u00fcm diplomatik meselelerden, ekonomik entegrasyon veya insan haklar\u0131 gibi di\u011fer meselelerdeki farkl\u0131l\u0131klardan etkilenmeden uzak tutulmas\u0131 gerekti\u011fidir. Biden y\u00f6netimi bazen bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc dile getiriyor. ABD \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi \u00d6zel Temsilcisi John Kerry, \u00f6rnek olarak Pekin’in fikri m\u00fclkiyet h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve G\u00fcney \u00c7in Denizi’ndeki sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stererek \u201c\u00c7in ile ciddi farkl\u0131l\u0131klar\u0131m\u0131z var\u201d ama \u201cbu meseleler asla iklimle ilgili hi\u00e7bir \u015feyle takas edilmeyecek. Bu olmayacak\u2019\u2019 dedi.<\/p>\n\n\n\n Uygulamada, karbonsuzla\u015ft\u0131rmay\u0131 di\u011fer politika meseleleriyle olan takaslardan izole etmek o kadar kolay olmayabilir. D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Antony Blinken, \u00c7in h\u00fck\u00fcmetini Xinjang’daki insan haklar\u0131 meseleleri konusunda ele\u015ftirdikten sonra, bir \u00c7in h\u00fck\u00fcmet hesab\u0131 tweet att\u0131: \u2018\u2018\u00c7in, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi konusunda ABD ile \u00e7al\u0131\u015fmaya istekli. Ancak bu t\u00fcr bir i\u015f birli\u011fi, genel \u00c7in-ABD ili\u015fkilerinden etkilenmeden duramaz. \u00c7in’in i\u00e7 i\u015flerine m\u00fcdahale ederken ve \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 zedelerken \u00c7in’den k\u00fcresel meselelerde destek istemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.\u2019\u2019 Dahas\u0131, \u00c7inliler iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi konusundaki i\u015f birli\u011fini di\u011fer meselelerle a\u00e7\u0131k\u00e7a ili\u015fkilendirmemeyi se\u00e7seler bile, ger\u00e7ek \u015fu ki diplomatlar herhangi bir ili\u015fkide hangi konular\u0131 g\u00fcndemin en \u00fcst\u00fcne koyacaklar\u0131n\u0131 se\u00e7mek zorundalar ve bu se\u00e7im s\u0131f\u0131r toplaml\u0131 bir oyun. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi zirvedeyse, ba\u015fka \u015feyler de g\u00fcndemin daha alt s\u0131ralar\u0131na d\u00fc\u015fmeli.<\/p>\n\n\n\n De\u011fi\u015fmi\u015f Manzaralar<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131, \u201cde\u011fi\u015fmi\u015f manzara\u201d, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini bir sorun alan\u0131 olarak de\u011fil, devletleraras\u0131 rekabet ve i\u015f birli\u011finin di\u011fer bir\u00e7ok alan\u0131yla \u00f6z\u00fcnde ba\u011flant\u0131l\u0131 olan yayg\u0131n bir arka plan ko\u015fulu olarak g\u00f6r\u00fcyor. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi insani zorluklar\u0131, kalk\u0131nma finansman\u0131n\u0131, k\u00fcresel tedarik zincirlerini, devletler aras\u0131 ittifaklar\u0131 ve daha fazlas\u0131n\u0131 etkileyebilir veya etkileyecektir. Bu \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc etkileri ele almaya \u00e7al\u0131\u015fan diplomatlar ve analistler, bunlar\u0131 iki boyutta d\u00fc\u015f\u00fcnmelidir. \u0130lk boyut, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin mevcut y\u00f6netim d\u00fczenlemelerini veya davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 nas\u0131l etkileyece\u011finden, yelpazenin di\u011fer ucunda iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f yeni durumlar\u0131 nas\u0131l yarataca\u011f\u0131na kadar uzanan yeniliktir. \u0130kinci boyut, temelde iki kategoriye ayr\u0131lan maddi tiptir: ekonomik ak\u0131\u015flar ve ekonomik olmayan konular. Bu iki boyut, herhangi bir co\u011frafi b\u00f6lgenin (\u00f6rne\u011fin Orta Do\u011fu) veya i\u015flevsel alan\u0131n (\u00f6rne\u011fin, insan haklar\u0131 ve demokrasi) analisti taraf\u0131ndan de\u011ferlendirilebilecek d\u00f6rt kategori olu\u015fturur.<\/p>\n\n\n\n Baz\u0131 \u00f6rnekler, bu de\u011fi\u015fmi\u015f manzaran\u0131n boyutlar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. \u0130lk kategori olarak ekonomik ak\u0131\u015flar i\u00e7in mevcut d\u00fczenlemeler d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi ticaret yollar\u0131n\u0131, emtia t\u00fcketimini ve enerji ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 bozacak. \u00d6rne\u011fin Amerika Birle\u015fik Devletleri, Basra K\u00f6rfezi b\u00f6lgesindeki \u00fclkelerle, \u00f6zellikle Suudi Arabistan, Kuveyt, Katar ve BAE ile, genellikle \u201cg\u00fcvenlik i\u00e7in petrol\u201d anla\u015fmalar\u0131 olarak nitelendirilen baz\u0131 uzun s\u00fcreli ili\u015fkilere sahiptir. Bu ikili ili\u015fkiler elbette sadece petrolden daha fazlas\u0131d\u0131r ve d\u00fcnyan\u0131n petrol talebi bir gecede yok olmayacakt\u0131r. \u00d6yle olsa bile, fosil yak\u0131tlardan uzakla\u015fan k\u00fcresel enerji ge\u00e7i\u015finin sonunda ABD’nin bu \u00fclkelerle olan ili\u015fkilerinin temel \u00f6nermelerini baltalamas\u0131 muhtemel g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Dahas\u0131, Petro devletler, ABD’nin egemenliklerine daha az yat\u0131r\u0131m yapt\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyada askeri g\u00fcvenliklerini en iyi nas\u0131l garanti alt\u0131na alacaklar\u0131n\u0131 yeniden de\u011ferlendirmeye ba\u015flad\u0131klar\u0131 i\u00e7in, bu gelece\u011fin \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fc \u015fimdi veya yak\u0131n gelecekte b\u00f6lgesel dinamikleri etkileyebilir. ABD perspektifinden, azalan k\u00fcresel petrol talebi nedeniyle Basra K\u00f6rfezi’nde bulunan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltmak iklimle ilgili bir f\u0131rsat olabilir, ancak ayn\u0131 zamanda tehditler de yarat\u0131yor. D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, bu f\u0131rsatlar ve tehditleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurup iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin Basra K\u00f6rfezi b\u00f6lgesi i\u00e7in getirece\u011fi birka\u00e7 de\u011fi\u015fiklikten sadece biri oldu\u011fu bilinciyle SWOT analizi yapmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bu birinci kategoride, ekonomik ak\u0131\u015flar i\u00e7in mevcut d\u00fczenlemelere ikinci bir \u00f6rnek, \u00f6nemli bir uluslararas\u0131 boyutu olan merkez bankalar\u0131 taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen makroekonomik koordinasyondur. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi, fiziksel, hukuki anla\u015fmazl\u0131klar ve ge\u00e7i\u015f riskleri dahil olmak \u00fczere finansal sistemin istikrar\u0131 i\u00e7in \u00e7ok say\u0131da risk yarat\u0131r. Bu riskler, birbirine derinden ba\u011fl\u0131 bir k\u00fcresel sistemi etkiler. Tarih\u00e7i Adam Tooze’nin 2008 mali krizi tarihinde g\u00f6sterdi\u011fi gibi, ABD Federal Rezervi yaln\u0131zca ABD ekonomisinin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu tehditlere kar\u015f\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda Avrupa ve k\u00fcresel finansal istikrara y\u00f6nelik tehditlere kar\u015f\u0131 da harekete ge\u00e7mek zorunda kald\u0131. Finansal \u0130stikrar Kurulu, Uluslararas\u0131 \u00d6demeler Bankas\u0131 ve Basel Bankac\u0131l\u0131k Denetimi Komitesi gibi \u00e7e\u015fitli uluslararas\u0131 y\u00f6netim d\u00fczenlemeleri vard\u0131r. T\u00fcm bu kurumlardaki politika yap\u0131c\u0131lar, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin finansal istikrara y\u00f6nelik olu\u015fturdu\u011fu tehdide yava\u015f yava\u015f uyan\u0131yor ve bu tehdide yan\u0131t olarak (tutars\u0131z, \u00e7ok farkl\u0131) eylemlerde bulunuyorlar.<\/p>\n\n\n\n \u0130kinci kategori, ekonomik ak\u0131\u015flar i\u00e7in yeni durumlard\u0131r. Hemen akl\u0131ma iki \u00f6rnek geliyor. Birincisi, Asya’dan Avrupa’ya, esas olarak Rus denizlerinden ge\u00e7en yeni bir Arktik nakliye rotas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131. Rusya, Kuzey Kutbu’nda giderek daha iddial\u0131 hale geliyor ve bu iddial\u0131l\u0131\u011f\u0131n ABD \u00e7\u0131karlar\u0131 \u00fczerindeki etkilerinin s\u00fcrekli olarak analiz edilmesi gerekiyor. \u0130kinci bir \u00f6rnek, akt\u00f6rlerin, \u00f6zellikle elektrikli ara\u00e7larla (EV’ler) ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak, piller i\u00e7in k\u00fcresel tedarik zincirleri hakk\u0131nda artan endi\u015feleridir. Bu t\u00fcr piller i\u00e7in hammaddelerin \u00e7o\u011fu \u00c7in’de \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yor veya rafine ediliyor. \u00c7in bu piyasa yap\u0131s\u0131n\u0131 siyasi veya ticari ama\u00e7lar i\u00e7in kendi avantaj\u0131na kullanmaya karar verebilir. Bu nedenle, Kanada topraklar\u0131nda nikel ve kobalt gibi temel malzemeler i\u00e7in madencilik ve rafinaj kapasitesi olu\u015fturmaya y\u00f6nelik yeni bir ABD-Kanada giri\u015fimine artan bir ilgi var. Yine, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 bu f\u0131rsat ve tehditleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak SWOT analizleri yapmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc kategoride \u2013 ekonomik olmayan konularla ilgili mevcut d\u00fczenlemeler \u2013 analistler, ulusal s\u0131n\u0131rlar\u0131n, askeri \u00fcslerin ve \u00e7e\u015fitli kirleticilerin iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi taraf\u0131ndan nas\u0131l ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya bozuldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmelidir. Baz\u0131 s\u0131n\u0131rlar, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin hareket ettirdi\u011fi nehirlerin veya buzullar\u0131n konumuna dayanmaktad\u0131r. Askeri \u00fcsler, \u00f6zellikle deniz \u00fcsleri, y\u00fckselen denizlerden veya artan f\u0131rt\u0131nalardan etkilenen altyap\u0131ya sahiptir. Kendi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131mdan baz\u0131lar\u0131, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin radyoaktif ve zehirli kirleticileri beklenmedik \u015fekillerde nas\u0131l harekete ge\u00e7irdi\u011fini g\u00f6steriyor. \u00d6rne\u011fin, ara\u015ft\u0131rmama g\u00f6re Danimarka ve Gr\u00f6nland\u2019\u0131n, ABD ordusunun Gr\u00f6nland’da terk edilmi\u015f bir askeri \u00fcs olan Camp Century’de b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 kirleticileri, yani iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin tehlikeli \u015fekillerde harekete ge\u00e7irme tehdidinde bulundu\u011fu donmu\u015f kirleticileri temizlemenin gelecekteki maliyeti \u00fczerine hesapla\u015fmak iste\u011fi Amerika Birle\u015fik Devletleri’nin yeni diplomatik s\u00fcrt\u00fc\u015fmeler veya yasal tehditlerle nas\u0131l kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabilece\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n Son olarak, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc kategoride, ekonomik olmayan konular\u0131 i\u00e7eren yeni durumlar, \u00e7ok \u00e7e\u015fitli bilinmeyenler mevcuttur. \u0130klimle ilgili insan g\u00f6\u00e7\u00fc en endi\u015fe verici olanlardan biridir. New York Times taraf\u0131ndan yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rma, Orta Amerika’dan 30 milyona kadar iklim g\u00f6\u00e7meninin 2050 y\u0131l\u0131na kadar g\u00fcney ABD s\u0131n\u0131r\u0131na dayanaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Orta d\u00fczeyde g\u00f6\u00e7 hem g\u00f6\u00e7men hem de g\u00f6\u00e7 alan \u00fclke i\u00e7in tipik olarak faydal\u0131 olsa da Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Avrupa’da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, b\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7 dalgalar\u0131 siyasi istikrars\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 olabilir. Ayr\u0131ca g\u00f6\u00e7, uluslararas\u0131 ili\u015fkiler i\u00e7in ba\u015fka sorunlar da yaratabilir. T\u00fcrkiye ve Fas gibi \u00fclkeler, son zamanlarda, AB’deki al\u0131c\u0131 \u00fclkelerden siyasi tavizler almak i\u00e7in s\u0131n\u0131r korumalar\u0131n\u0131 se\u00e7ici olarak uygulayan g\u00f6nderen veya ge\u00e7i\u015f \u00fclkeleri taraf\u0131ndan g\u00f6\u00e7\u00fcn nas\u0131l silahland\u0131r\u0131labilece\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Meksika veya K\u00fcba’n\u0131n gelecekte Amerika Birle\u015fik Devletleri’ne kar\u015f\u0131 silahl\u0131 g\u00f6\u00e7 taktiklerini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmas\u0131 ak\u0131l almaz bir \u015fey de\u011fildir. B\u00f6yle olmasa bile, Meksika ve Orta Amerika \u00fclkeleri, iklimle ilgili bu t\u00fcr toplu g\u00f6\u00e7lerin nedenlerini azaltmak i\u00e7in ABD’yi ekonomik yard\u0131ma \u00e7a\u011f\u0131racaklard\u0131r. ABD h\u00fck\u00fcmetinin bu t\u00fcr talepleri nas\u0131l ele alaca\u011f\u0131 ve bu \u015fekilde tahsis edilen ABD kaynaklar\u0131n\u0131 ak\u0131ll\u0131ca kullanma konusunda bir stratejisi olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u015eekil 1, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi etkilerinin bu \u00f6rneklerini daha \u00f6nce tan\u0131mlanan iki boyuta (yenilik ve asli tip) g\u00f6re g\u00f6stermektedir. Bu \u00f6rnekler, kapsaml\u0131 olmaktan ziyade a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 niteliktedir. Ger\u00e7ekten de \u00f6rnekler muhtemelen iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin gelecekte yeni siyasi zorluklar yarataca\u011f\u0131 bir\u00e7ok farkl\u0131 yolu y\u00fczeysel bir bi\u00e7imde g\u00f6steriyor. Bununla birlikte, \u015eekil 1’deki \u00e7er\u00e7eve, analistlerin baz\u0131 olas\u0131l\u0131klar\u0131 \u00f6ng\u00f6rmesine yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n\n\n\n \u015eEK\u0130L 1: De\u011fi\u015fen Siyasi Manzaran\u0131n Boyutlar\u0131[2]<\/strong><\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n\n\n Sonu\u00e7:<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin d\u00fcnya siyasetinin hemen her alan\u0131na getirece\u011fi yeni sorunlar\u0131, yeni te\u015fvikleri, yeni g\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6nleri ve yeni zay\u0131fl\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmenin kolay bir tarifi yok. Yava\u015f yava\u015f, analistler ve bilim adamlar\u0131 giderek daha etkili \u00e7er\u00e7eveler geli\u015ftiriyorlar. Bu k\u0131sa notta \u00fc\u00e7 tanesini vurgulad\u0131m: tehdit \u00e7arpan\u0131, sorun takaslar\u0131 ve de\u011fi\u015fen manzara. \u0130klim ve d\u00fczen ba\u011f\u0131n\u0131 kavraman\u0131n bu \u00fc\u00e7 yolunun her biri hem verimli hem de kusurludur, ancak \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc en az anla\u015f\u0131lan ve en fazla ilgiyi hak edendir. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi, finanstan ticarete, politikadan n\u00fckleer silahlar\u0131n yay\u0131lmas\u0131na kadar her \u015feyi yeniden \u015fekillendiriyor ve bu yeni stratejik manzaraya at\u0131fta bulunmadan anla\u015f\u0131labilecek \u201ciklim d\u0131\u015f\u0131\u201d pek az sorun b\u0131rak\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Kaynaklar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Financial Times, Global Environmental Politics, Nature, Nature Communications, New York Times Magazine, Penguin Random House, Princeton University Press, Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, United States White House, United States Department of Defense, Vox, Wall Street Journal<\/p>\n\n\n\n Colgan, Jeff D. <\/strong>Siyaset Bilimi B\u00f6l\u00fcm\u00fc’nde Do\u00e7ent ve Brown \u00dcniversitesi Watson Kamu ve Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler Enstit\u00fcs\u00fc’nde \u0130klim \u00c7\u00f6z\u00fcmleri Laboratuvar\u0131 Direkt\u00f6r\u00fcd\u00fcr. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, \u00f6zellikle enerji ve \u00e7evre ile ilgili olarak uluslararas\u0131 d\u00fczene odaklanmaktad\u0131r. Son kitab\u0131 \u201cPartial Hegemony: Oil Politics and International Order\u201d Eyl\u00fcl 2021’de Oxford University Press taraf\u0131ndan yay\u0131nland\u0131. Bir \u00f6nceki kitab\u0131 \u201cPetro-Aggression: When Oil Causes War\u201d 2013 y\u0131l\u0131nda Cambridge University Press taraf\u0131ndan yay\u0131nland\u0131. International Organization, Foreign Affairs, World Politics, International Security ve ba\u015fka yerlerde yay\u0131nlanm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n [1]<\/a> Bu makale ilk olarak Jeff D. Colgan taraf\u0131ndan \u2018\u2018Climate Change, Grand Strategy, and International Order<\/strong>\u2019\u2019 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla \u0130ngilizce olarak Wilson Center i\u00e7in kaleme al\u0131nm\u0131\u015f ve 23 Temmuz 2021 tarihinde Wilson Center\u2019\u0131n web sitesinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Makale Wilson Center\u2019\u0131n izni ile Ebuzer Demirci<\/strong> taraf\u0131ndan T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye \u00e7evirilmi\u015ftir. Makalenin orijinali i\u00e7in bak\u0131n\u0131z: https:\/\/www.wilsoncenter.org\/article\/climate-change-grand-strategy-and-international-order<\/a><\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n