<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye\u2019nin jeopolitik kimli\u011fi So\u011fuk Sava\u015f\u0131n sona ermesinden beri de\u011fi\u015fim halindedir. Demokratikle\u015fme i\u00e7in toplumsal bask\u0131lar ba\u015flang\u0131\u00e7ta Avrupa entegrasyonuna olan halk deste\u011fini harekete ge\u00e7irirken, g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde ki uyumsuz kimlik anlat\u0131lar\u0131 ve y\u00fckselen \u0130slamofobi bu entegrasyonu giderek daha zorla\u015ft\u0131rd\u0131. Arap Bahar\u0131 ba\u011flam\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin demokratikle\u015fmeye sesli deste\u011fi bu \u00e7eli\u015fkileri \u00f6n plana \u00e7\u0131kard\u0131. Temmuz 2013\u2019te M\u0131s\u0131r\u2019da ger\u00e7ekle\u015fen darbe T\u00fcrkiye i\u00e7in bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131yd\u0131 ve Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7lerin \u00e7ok farkl\u0131 pozisyonlar benimsemelerinde kilit rol oynad\u0131. K\u00fcrdistan \u0130\u015f\u00e7i Partisi\u2019nin (PKK) Temmuz 2015\u2019te sald\u0131r\u0131s\u0131 ve Temmuz 2016\u2019da ya\u015fanan ba\u015far\u0131s\u0131z darbe te\u015febb\u00fcs\u00fc, t\u00fcm di\u011fer hususlar\u0131n \u00fczerinde acil g\u00fcvenlik tehditleri yaratt\u0131: T\u00fcrkiye, Rusya ile yak\u0131nla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, M\u0131s\u0131r ve Suriye’de ki askeri diktat\u00f6rl\u00fcklere kar\u015f\u0131 olan muhalefet g\u00fc\u00e7lerine verdi\u011fi deste\u011fi kademeli olarak azaltm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye’nin Arap Bahar\u0131 ve Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131na dahil olmas\u0131, 2000’lerde T\u00fcrkiye’nin etkileyici demokratik ilerleme[1]<\/sup><\/a> ve ekonomik b\u00fcy\u00fcme kay\u0131tlar\u0131n\u0131n, \u00fclkenin b\u00fcy\u00fck Ortado\u011fu\u2019daki potansiyel demokratikle\u015ftirici etkisi ile ilgili yurti\u00e7inde ve uluslararas\u0131nda dikkate de\u011fer bir iyimserli\u011fi k\u00f6r\u00fckledi\u011fi bir zamanda ba\u015flad\u0131. Bu s\u0131kl\u0131kla \u2018\u2018T\u00fcrk modeli\u2019\u2019[2]<\/sup><\/a> olarak tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. AB\u2019nin 2005\u2019ten sonra \u00fcyelik m\u00fczakerelerini s\u00fcrd\u00fcrme konusundaki isteksizli\u011fini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, Arap Bahar\u0131, T\u00fcrkiye\u2019ye yeni kurulan demokratik kimli\u011fini yeniden do\u011frulama ve Orta Do\u011fu\u2019da demokrasinin \u00f6nc\u00fc savunucusu olma f\u0131rsat\u0131 verdi. Baz\u0131 AB \u00fcye \u00fclkeleri, k\u0131smen \u0130slamofobik kamuoyu ve dinin toplumdaki rol\u00fc konusunda ki farkl\u0131 yasal ve normatif g\u00f6r\u00fc\u015fler nedeniyle T\u00fcrkiye’nin \u00fcyeli\u011fi konusuna \u015f\u00fcphe ile yakla\u015fmaktayd\u0131lar. Bunlara s\u00fcnnetin yasaklanmas\u0131 giri\u015fimleri, ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc, minareler, hayvan kurban etme rit\u00fcelleri \u00fczerine ger\u00e7ekle\u015fen baz\u0131 AB \u00fcye \u00fclkelerindeki tart\u0131\u015fmalar kan\u0131t olarak g\u00f6sterilebilir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, Arap Bahar\u0131, Ortado\u011fu’da, bilhassa T\u00fcrkiye’deki dindar ve muhafazak\u00e2r Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi (AKP) h\u00fck\u00fcmetine hitap etmesi beklenilen ve \u0130slami dini uygulamalar ile daha kolay bir \u015fekilde uyum sa\u011flayacak yeni demokratik y\u00f6netim bi\u00e7imleri vaat etti. Bununla birlikte, ABD ve di\u011fer b\u00fcy\u00fck Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7ler, M\u0131s\u0131r ve Suriye\u2019de ki demokratikle\u015fmeye olan desteklerini kademeli olarak geri \u00e7ektiler ve T\u00fcrkiye’yi demokratik olmayan b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7lerle dolu tehlikeli bir mahallede bir ba\u015f\u0131na b\u0131rakt\u0131lar. Olduk\u00e7a iddial\u0131 olan M\u0131s\u0131r ve Suriye’deki otoriter diktat\u00f6rl\u00fcklerin y\u00f6netimden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 hedefi T\u00fcrkiye’nin d\u00fc\u015f\u00fcnsel ve maddi yeteneklerinin \u00e7ok \u00f6tesindeydi. Dahas\u0131, K\u00fcrt sosyalist K\u00fcrdistan \u0130\u015f\u00e7i Partisi (PKK), Temmuz 2015\u2019te T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 \u201cDevrimci Halk Sava\u015f\u0131\u201d ilan etti ve bu s\u00fcre\u00e7te PKK ile T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetleri aras\u0131nda 1990lardan sonra ki en kanl\u0131 sava\u015f d\u00f6nemi ya\u015fand\u0131.[3]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n Sorunlar\u0131 daha da k\u00f6t\u00fcle\u015ftiren ise PKK’n\u0131n Suriye kolu olan Demokrat Birlik Partisi\u2019nin (PYD) Amerika\u2019dan destek almas\u0131 ve Amerika\u2019n\u0131n birincil vekili olarak g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flamas\u0131yd\u0131. Bu T\u00fcrkiye-Amerika ili\u015fkilerinde derin bir kriz yaratt\u0131. Bu nedenle, i\u00e7 tehditler d\u0131\u015f tehditleri a\u015ft\u0131 ve yak\u0131n ulusal g\u00fcvenlik kayg\u0131lar\u0131, T\u00fcrkiye i\u00e7in di\u011fer d\u0131\u015f politika hedeflerinden \u00f6ncelikli hale geldi. Sonu\u00e7 olarak, T\u00fcrkiye 2016 yaz\u0131 itibari ile birlikte Suriye \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131nda ani bir etki ile Rusya ile yak\u0131nla\u015fma ba\u015flatt\u0131. Ayr\u0131ca 15 Temmuz 2016’da ger\u00e7ekle\u015ftirilen ba\u015far\u0131s\u0131z darbe giri\u015fimi Suriye konusunda Rus-T\u00fcrk yak\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rd\u0131.[4]<\/sup><\/a> Son olarak, T\u00fcrkiye A\u011fustos 2016\u2019da \u00d6zg\u00fcr Suriye Ordusunu (\u00d6SO) desteklemek i\u00e7in F\u0131rat Kalkan\u0131 Operasyonu olarak isimlendirilen askeri operasyonu ba\u015flatt\u0131. F\u0131rat Kalkan\u0131, T\u00fcrkiye ve \u00d6SO’yu Suriye’de ki \u00f6ncelikleri Rusya ve ABD’den olduk\u00e7a farkl\u0131la\u015fan \u201c\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir kutup\u201d konuma yerle\u015ftirdi.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye’nin De\u011fi\u015fen Jeopolitik Kimli\u011fi ve Demokratikle\u015fmesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye’nin jeopolitik kimli\u011fi So\u011fuk Sava\u015f\u0131n sona ermesinden bu yana ak\u0131\u015f i\u00e7indedir. \u00dc\u00e7 y\u00fczy\u0131ldan fazla bir s\u00fcredir ilk kez, Rusya ve T\u00fcrkiye ortak bir kara s\u0131n\u0131ra[5]<\/sup><\/a> sahip de\u011filler. Sovyetler Birli\u011fi’nin da\u011f\u0131lmas\u0131 ve G\u00fcrcistan’\u0131n Rusya ile T\u00fcrkiye aras\u0131nda tampon devlet olarak ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ile birlikte, T\u00fcrkiye i\u00e7in en \u00f6nemli ve acil ulusal g\u00fcvenlik tehdidi ortadan kalkt\u0131. Bu tarihi olay\u0131n, T\u00fcrkiye’nin jeopolitik kimli\u011fi i\u00e7in muazzam sonu\u00e7lar\u0131 oldu ve bu m\u00fcbala\u011fa edilemez. \u0130ngiliz-Osmanl\u0131 ve Alman-Osmanl\u0131 ittifaklar\u0131ndan Amerikan-T\u00fcrk ittifak\u0131na kadar ki d\u00f6nemde olan T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politikada ki \u201cbat\u0131\u201d y\u00f6nelimi Rus veya Sovyet yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 dengelemeye ve onu s\u0131n\u0131rland\u0131rmaya dayan\u0131yordu. Rusya\u2019n\u0131n Kafkasya’n\u0131n kuzeyine \u00e7ekilmesiyle birlikte, T\u00fcrkiye’nin bat\u0131 y\u00f6neliminin birincil jeopolitik nedeni de ortadan kalkt\u0131. Dahas\u0131, 1987\u2019de T\u00fcrkiye\u2019nin Avrupa Toplulu\u011funa ilk \u00fcyelik ba\u015fvurusu (daha sonra AB olarak yeniden adland\u0131r\u0131ld\u0131) iki y\u0131l sonra reddedilirken, AB, eski kom\u00fcnist Do\u011fu Avrupa \u00fclkelerinin \u00e7o\u011funa resmi aday stat\u00fcs\u00fcn\u00fc ve nihayetinde ise \u00fcyelik verdi.<\/p>\n\n\n\n Bu \u015fartlar alt\u0131nda Samuel Huntington ufuk a\u00e7\u0131c\u0131 makalesinde \u201cMekke’yi reddetti ve sonra Br\u00fcksel taraf\u0131ndan reddedildi, T\u00fcrkiye nereye bak\u0131yor? Cevap Ta\u015fkent olabilir\u201d[6]<\/sup><\/a> s\u00f6zleri ile tavsiye de bulundu. Nitekim, 1990’lar\u0131n ba\u015f\u0131ndaki \u201cAdriyatik Denizi’nden \u00c7in Seddi’ne T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131\u201d pop\u00fcler slogan\u0131 ile en iyi \u015fekilde \u00f6zetlenen iddial\u0131 bir pan-T\u00fcrk s\u00f6ylemin benimsenmesiyle T\u00fcrkiye, Orta Asya\u2019daki Kafkasya’da Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 meydan okudu fakat bunda ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131.[7]<\/sup><\/a> 1993\u2019te Azerbaycan\u2019\u0131n T\u00fcrkiye yanl\u0131s\u0131 ba\u015fkan\u0131 Ebulfez Elcibey\u2019e yap\u0131lan askeri darbe, Rusya\u2019n\u0131n Sovyetler sonras\u0131 T\u00fcrk cumhuriyetleri \u00fczerindeki rakipsiz etkisinin en g\u00f6z al\u0131c\u0131 belirtisiydi. Bu, Bu Azerbaycan’\u0131n ekonomik, etno-k\u00fclt\u00fcrel, co\u011frafi ve dilsel olarak T\u00fcrkiye’ye en yak\u0131n olan Sovyet sonras\u0131 T\u00fcrk Cumhuriyeti olmas\u0131 nedeniyle -ki hala \u00f6yle- \u00f6zellikle dikkat \u00e7ekicidir.<\/p>\n\n\n\n Kafkasya ve Orta Asya’daki rekabetin g\u00f6sterdi\u011fi gibi, Rusya ile T\u00fcrkiye aras\u0131nda etki alan\u0131 konusunda kal\u0131c\u0131 anla\u015fmazl\u0131klar vard\u0131. Ancak \u00f6nceki \u00fc\u00e7 y\u00fczy\u0131lda oldu\u011funun aksine birbirlerinin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fcklerine do\u011frudan bir meydan okuma yoktu. \u00d6rne\u011fin PKK lideri Abdullah \u00d6calan\u2019\u0131n 1998 y\u0131l\u0131nda Suriye’den zorla ayr\u0131l\u0131p ka\u00e7mas\u0131ndan sonra ki ilk var\u0131\u015f yerinin Moskova olmas\u0131na ra\u011fmen, Rusya \u00d6calan’a siyasi s\u0131\u011f\u0131nma vermeyi reddetti ve onu Rusya’n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmaya zorlad\u0131. Bu Rusya\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye’nin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne sayg\u0131 duydu\u011funa i\u015faret etmektedir.[8]<\/sup><\/a> Rusya tehdidinin g\u00f6receli olarak d\u00fc\u015fmesi ve ABD\u2019nin 2003\u2019te Irak\u2019\u0131 i\u015fgal etmesi gibi Ortado\u011fu\u2019daki di\u011fer tehditlerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 T\u00fcrkiye\u2019yi Rusya\u2019ya yakla\u015ft\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n Jeopolitik kimli\u011fin yerel belirleyicileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan, T\u00fcrkiye\u2019nin 2000\u2019lerde demokratikle\u015fmesi, dindar muhafazakarlar\u0131n ve etnik az\u0131nl\u0131klar\u0131n (Araplar, K\u00fcrtler, Zazalar vb.) ikinci s\u0131n\u0131f vatanda\u015f olmaktan \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131p e\u015fit birer vatanda\u015f olarak g\u00f6r\u00fclmesi, ba\u015flang\u0131\u00e7ta T\u00fcrkiye’yi AB’ye yakla\u015ft\u0131rd\u0131. Asl\u0131nda, AB 2000\u2019lerin ba\u015flar\u0131nda yap\u0131lan reformlar\u0131 takiben 2005\u2019te T\u00fcrkiye ile \u00fcyelik m\u00fczakerelerine ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim, T\u00fcrkiye’nin jeopolitik kimli\u011finin AB \u00fcyeli\u011fi ile sonu\u00e7lanan Avrupa yanl\u0131s\u0131 bir y\u00f6nde geli\u015fmesi kuvvetle muhtemel olmasa da m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye’nin jeopolitik kimli\u011finin Avrupa yanl\u0131s\u0131 bir \u015fekilde geli\u015fmesini engelleyen en az \u00fc\u00e7 birbiriyle ili\u015fkili sebep vard\u0131.Birincisi ve belki de k\u0131sa ve orta vadede en \u00f6nemlisi, Avusturya ve Fransa gibi AB \u00fcyesi kilit \u00fclkelerin T\u00fcrkiye’nin AB \u00fcyeli\u011fine kar\u015f\u0131 \u00fcst\u00fc a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde a\u015f\u0131lmaz muhalefetleriydi. T\u00fcrkiye\u2019yi AB\u2019ye \u00fcyeli\u011fi konusundaki bu isteksizlik sadece Avusturya ve Fransa ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil, bir\u00e7ok AB \u00fcyesi \u00fclkede de bu kar\u015f\u0131tl\u0131k yayg\u0131nd\u0131r. \u0130kincisi ve yeteri kadar vurgulanmayan di\u011fer sebep ise birbirine kar\u015f\u0131t olan olgudur: T\u00fcrkiye’nin kendisini bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u0130slam ve T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 gibi uluslar \u00fcst\u00fc aile ile AB’nin temsil etti\u011fi uluslar \u00fcst\u00fc ailenin aras\u0131ndaki bariz uyumsuzluktur.[9]<\/sup><\/a>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, sadece siyasi de\u011fil ayn\u0131 zamanda yasal otoriteler de dahil olmak \u00fczere Avrupa kurumlar\u0131 \u0130slami dini uygulamalar\u0131n kamuda yer bulmas\u0131na ili\u015fkin cesaret k\u0131r\u0131c\u0131 olumsuz sinyaller verdi. \u00d6rne\u011fin, olduk\u00e7a me\u015fhur olan Leyla \u015eahin davas\u0131nda (2004-2005), Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi (A\u0130HM), T\u00fcrkiye’nin ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc yasa\u011f\u0131n\u0131 onam\u0131\u015ft\u0131r. Bu yasa\u011f\u0131n onaylanmas\u0131, A\u0130HS gibi Avrupa kurumlar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye’deki dindar muhafazak\u00e2rlar i\u00e7in \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici bir rol oynamas\u0131n\u0131 bekledi\u011fi AKP i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131yd\u0131. Bu nedenle, 2000\u2019lerin ortalar\u0131na gelindi\u011finde T\u00fcrkiye\u2019nin Avrupa yanl\u0131s\u0131 y\u00f6nelimi \u00f6nemli i\u00e7 ve d\u0131\u015f zorluklarla ve hem kurumsal hem de yap\u0131sal engellerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131. 2007’de T\u00fcrkiye Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imleriyle ilgili bir kriz ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131, ard\u0131ndan ise AKP\u2019nin 2008\u2019de ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc yasa\u011f\u0131n\u0131 kald\u0131rmaya y\u00f6nelik te\u015febb\u00fcs\u00fcnde ise bir ba\u015fka siyasi ve anayasal kriz ya\u015fand\u0131. Her iki kriz de AKP\u2019nin lehine \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc ve bunu takiben Eyl\u00fcl 2010\u2019da yap\u0131lan anayasa referandumunu ile parlamento ve cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n yarg\u0131 ve ordunun en \u00fcst d\u00fczey \u00fcyelerini atamas\u0131na izin verildi. Buna m\u00fcteakip, 2010’un sonunda Arap Bahar\u0131 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrkiye kendisinin demokratikle\u015fmesinde \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olan dindar muhafazakarlara ve etnik az\u0131nl\u0131klara y\u00f6nelik ayr\u0131mc\u0131 tedbirleri kald\u0131r\u0131yor olmas\u0131na ra\u011fmen bu d\u00f6nemde T\u00fcrkiye\u2019nin AB \u00fcyeli\u011fi aray\u0131\u015f\u0131 geri \u00e7evrildi.<\/p>\n\n\n\n Arap Bahar\u0131nda Devrim ve Kar\u015f\u0131 Devrim<\/strong><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019nin Arap Bahar\u0131 ba\u011flam\u0131nda demokratikle\u015fmeye sesli deste\u011fi, T\u00fcrk ve Bat\u0131 tercihleri aras\u0131ndaki jeopolitik kimli\u011fe ili\u015fkin \u00e7eli\u015fkileri \u00f6n plana \u00e7\u0131kard\u0131. Arap Bahar\u0131, T\u00fcrkiye’ye hen\u00fcz demokratikle\u015fmi\u015f M\u00fcsl\u00fcman \u00e7o\u011funlu\u011fa sahip, demokratikle\u015ftirici etkisini Ortado\u011fu’da kullanmak isteyen bir devlet olarak kendisini yeniden \u00f6ne s\u00fcrme f\u0131rsat\u0131 verdi.[10]<\/sup><\/a>\u00d6nceki b\u00f6l\u00fcmde belirtilen paradoks nedeniyle bu \u00f6zellikle \u00f6nemliydi: AKP h\u00fck\u00fcmeti, T\u00fcrkiye’de demokratikle\u015fme akt\u00f6r\u00fc olarak kendini tan\u0131mlad\u0131. Fakat baz\u0131 AB \u00fcye \u00fclkelerinin \u00f6zellikle \u0130slam dini ile ilgili uygulamalar\u0131n demokratik bir y\u00f6netimin par\u00e7as\u0131 olarak yerle\u015ftirilmesi konusunda karars\u0131zl\u0131klar\u0131 ve endi\u015felerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc T\u00fcrkiye’nin demokratik g\u00fcvenirlikleri hakk\u0131nda \u015f\u00fcpheleri vard\u0131. K\u0131saca s\u00f6ylemek gerekirse baz\u0131 AB \u00fcye \u00fclkeleri ile T\u00fcrkiye aras\u0131nda Orta Do\u011fu’daki ana ak\u0131m M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n (S\u00fcnni) dini \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ile ilgili ili\u015fkili oldu\u011fu i\u00e7in demokrasi ve demokratikle\u015fmenin anlam\u0131 hakk\u0131nda hem ampirik hem de teorik anla\u015fmazl\u0131klar vard\u0131. Bu anla\u015fmazl\u0131k T\u00fcrkiye’nin neden Arap Bahar\u0131\u2019n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak otoriter liderlere kar\u015f\u0131 yap\u0131lan devrimlerin en sesli savunucusu haline geldi\u011fini a\u00e7\u0131klarken, bir\u00e7ok AB \u00fcye \u00fclkesi bazen a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde askeri diktat\u00f6rl\u00fckleri bile destekleyen belirsiz bir pozisyonda kald\u0131.<\/p>\n\n\n\n Arap Ortado\u011fu\u2019yu 2010\u2019larda kas\u0131p kavuran devrimci ayaklanmalar bazen 1848\u2019deki Avrupa\u2019daki devrimci ayaklanmalarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor.[11]<\/sup><\/a> 1848 metaforunu takiben T\u00fcrkiye Arap Bahar\u0131 s\u0131ras\u0131nda devrimci kuvvetlerin ba\u015far\u0131s\u0131z olsa da en sesli destek\u00e7isi olarak ortaya \u00e7\u0131karken, \u0130ran ve Rusya yava\u015f yava\u015f kar\u015f\u0131 devrimin en belirleyici ve ba\u015far\u0131l\u0131 destek\u00e7ileri olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta ABD, Fransa ve T\u00fcrkiye gibi NATO\u2019nun kilit \u00fcyeleri Ortado\u011fu\u2019daki ve hatta en \u00f6nemlisi M\u0131s\u0131r ve Suriye\u2019deki askeri diktat\u00f6rl\u00fcklere kar\u015f\u0131 devrimci ayaklanmalar\u0131 destekledi. Ancak, T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda hepsi kademeli olarak M\u0131s\u0131r’daki M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler ve Suriye’deki \u00d6SO gibi otoriter rejimlere meydan okuyan hareketlerden desteklerini geri \u00e7ekti.<\/p>\n\n\n\n Kar\u015f\u0131 devrimci tepkinin Arap Bahar\u0131’n\u0131n devrimci co\u015fkusuna bask\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc kilit d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131, Temmuz 2013’te M\u0131s\u0131r’\u0131n demokratik olarak se\u00e7ilmi\u015f Cumhurba\u015fkan\u0131 Muhammed Mursi’yi deviren askeri darbeydi. M\u0131s\u0131r’daki darbeye kar\u015f\u0131 verilen tepkiler Orta Do\u011fu’da demokrasiye y\u00f6nelik bir turnusol k\u00e2\u011f\u0131d\u0131 niteli\u011findeydi. T\u00fcrkiye, M\u0131s\u0131r’da Mursi ve M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fleri destekleme konusunda Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7ler aras\u0131nda tek ba\u015f\u0131na kalm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye darbeden sonra M\u0131s\u0131r askeri diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcne milyarlarca dolar sa\u011flayan Suudi Arabistan da kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131.[12]<\/sup><\/a> Hem \u0130ran hem de Suudi Arabistan’\u0131n otoriterlik kar\u015f\u0131t\u0131 ayaklanmalar\u0131n bir demokrasi m\u00fccadelesi olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p mezhep sava\u015f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesinde menfaatleri vard\u0131. Bu nedenle, yaln\u0131zca Suudi Arabistan de\u011fil ayn\u0131 zamanda \u0130ran’da (\u0130ran\u2019\u0131n Suriye\u2019ye m\u00fcdahalesinde g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi gibi) Madawi Al-Rasheed’in Suudi Arabistan’\u0131n Arap Bahar\u0131’na verdi\u011fi yan\u0131t\u0131 tarif etmek i\u00e7in s\u00f6yledi\u011fi \u201ckar\u015f\u0131-devrim olarak mezhep\u00e7ilik\u201d tutumunu benimsediler.[13]<\/sup><\/a> Neredeyse Orta Do\u011fu ki b\u00fct\u00fcn h\u00fck\u00fcmetler demokrasi kar\u015f\u0131t\u0131 oldu\u011fundan, b\u00f6lgedeki demokratikle\u015fmeyi desteklemek i\u00e7in T\u00fcrkiye’nin kendisine m\u00fcttefik edebilece\u011fi b\u00f6lgesel ba\u015fka bir g\u00fc\u00e7 yoktu. Se\u00e7im demokrasisi kalsayd\u0131 M\u0131s\u0131r T\u00fcrkiye\u2019nin yan\u0131nda duracak en muhtemelen ve en g\u00fc\u00e7l\u00fc m\u00fcttefik olacakt\u0131, ancak Temmuz 2013’te M\u0131s\u0131r ile T\u00fcrkiye aras\u0131nda \u201cdemokratikle\u015fme ekseni\u201d penceresi olu\u015fturma f\u0131rsat\u0131 kapat\u0131ld\u0131.[14]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n Rusya ve \u0130ran gibi kar\u015f\u0131-devrimci g\u00fc\u00e7lerin, otoriterlik kar\u015f\u0131t\u0131 ayaklanmalar\u0131 bast\u0131rmak ve m\u00fc\u015fterilerinin hayatta kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in \u00e7ok daha kararl\u0131 olduklar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Suriye’de Esad kar\u015f\u0131t\u0131 isyanc\u0131lar\u0131 destekleyen hi\u00e7bir d\u0131\u015f g\u00fcc\u00fcn askeri varl\u0131\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 2015 \u00f6ncesi d\u00f6nemde hem Rusya hem de \u0130ran, Suriye\u2019ye kendi ordular\u0131yla girmi\u015flerdi. \u00d6zellikle ve \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015fekilde ne Fransa ne de ABD Suriye\u2019ye askeri olarak m\u00fcdahale etmedi. Dahas\u0131 hem Fransa hem de ABD, Cumhurba\u015fkan\u0131 Abdel Fattah el-Sisi\u2019nin M\u0131s\u0131r\u2019daki diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc ile iyi ili\u015fkiler kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Fransa, aslen Rusya’ya satmak \u00fczere in\u015fa edilmi\u015f olan iki me\u015fhur Mistral gemisini de M\u0131s\u0131r’a satt\u0131.[15]<\/sup><\/a> Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7lerin M\u0131s\u0131r ve Suriye’deki demokratikle\u015fme savunuculu\u011funa olan deste\u011fi \u00e7ok fazla olmasa da T\u00fcrkiye her iki \u00fclkede de tutkulu rejim de\u011fi\u015fikli\u011fi hedefini azaltm\u0131\u015ft\u0131r.[16]<\/sup><\/a> K\u0131sacas\u0131, jeopolitik ger\u00e7ekler nihayetinde Ankara\u2019n\u0131n demokratik idealizminin tart\u0131\u015fmal\u0131 bir konu haline getirdi ve bu da T\u00fcrkiye\u2019yi M\u0131s\u0131r ve Suriye\u2019deki hedeflerini g\u00f6zden ge\u00e7irip de\u011fi\u015ftirmeye zorlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n Suriye’de Rusya ile T\u00fcrkiye Aras\u0131nda Yak\u0131nla\u015fma: F\u0131rat Kalkan\u0131 Operasyonu<\/strong><\/p>\n\n\n\n 15 Temmuz 2016’da T\u00fcrkiye\u2019de ger\u00e7ekle\u015fen darbe giri\u015fimi, Orta Do\u011fu’da demokratikle\u015fmeye kar\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirilen devrimci kar\u015f\u0131t dalgan\u0131n zirvesi olarak yorumlanabilir. Ancak, \u00fc\u00e7 y\u0131l \u00f6nceki M\u0131s\u0131r’daki darbeden farkl\u0131 olarak, T\u00fcrkiye’deki darbe giri\u015fimi ba\u015far\u0131s\u0131z oldu ve b\u00f6ylece otoriter e\u011filime kar\u015f\u0131t bir sonu\u00e7 elde edildi. Darbecilerin 1999\u2019dan beri ABD\u2019de ikamet eden mesih\u00ee bir dini k\u00fclt\u00fcn lideri olan Fethullah G\u00fclen\u2019le olan ili\u015fkisi ve ABD\u2019nin G\u00fclen\u2019i ya da G\u00fclen\u2019in g\u00f6revlilerinden ya da liderlerinden ABD\u2019ye ka\u00e7an herhangi birisini iade etmekte ki isteksizli\u011fi T\u00fcrkiye\u2019yi Rusya\u2019ya yak\u0131nla\u015fma konusunda motive etti.[17]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye Suriye’ye y\u00f6nelik politikas\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irirken, 2016 bahar\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131nda Rusya ile yak\u0131nla\u015fma \u00e7abas\u0131 i\u00e7ine girdi. T\u00fcrkiye’nin daha \u00f6nceki demokratik idealizmi g\u00f6reve Ba\u015fbakan d\u0131\u015f politika dan\u0131\u015fman\u0131 olarak ba\u015flayan (2003-2009), D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 yapan (2009-2014) ve daha sonra ise AKP h\u00fck\u00fcmetlerinde Ba\u015fbakanl\u0131k (2014-2016) olan Ahmet Davuto\u011flu ile ili\u015fkilendirildi. Bu nedenle Davuto\u011flu\u2019nun May\u0131s 2016’daki istifas\u0131 baz\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan T\u00fcrkiye’nin d\u0131\u015f politikas\u0131nda daha b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fimin belirtisi olarak yorumland\u0131. Haziran 2016’da T\u00fcrkiye s\u0131ras\u0131yla Kas\u0131m 2015\u2019te Rus Sukhoi Su-24 u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fclmesi ve May\u0131s 2010\u2019da Gazze filosunun bas\u0131lmas\u0131ndan bu yana ili\u015fkilerin bozuk oldu\u011fu iki \u00fclke olan Rusya ve \u0130srail ile ili\u015fkilerini normalle\u015ftirmek i\u00e7in ad\u0131mlar att\u0131. G\u00fcrcistan, Ukrayna ve Suriye’deki \u00e7at\u0131\u015fmalar konusundaki anla\u015fmazl\u0131klara ra\u011fmen T\u00fcrkiye’nin ilk n\u00fckleer santralinin in\u015fas\u0131 da dahil olmak \u00fczere T\u00fcrkiye ve Rusya ekonomik ve stratejik alanlarda i\u015f birli\u011fi yapt\u0131.[18]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye’nin Suriye’ye y\u00f6nelik yeni politikas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli g\u00f6stergesi DAE\u015e’e kar\u015f\u0131 F\u0131rat Kalkan\u0131 Harekat\u0131\u2019n\u0131n ba\u015flat\u0131lmas\u0131 oldu. F\u0131rat Kalkan\u0131 Harek\u00e2t\u0131 ba\u015far\u0131s\u0131z darbe giri\u015fimi ve T\u00fcrk ordusunda ki b\u00fct\u00fcn general ve amirallerin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 43’\u00fcn\u00fcn g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131ndan yaln\u0131zca bir ay sonra ba\u015flad\u0131 ve darbeye ra\u011fmen bir g\u00fc\u00e7 i\u015fareti olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Daha da \u00f6nemlisi, jeopolitik bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re T\u00fcrkiye operasyonu ba\u015flatmadan \u00f6nce Rusya ile s\u0131k s\u0131k isti\u015farelerde bulunmu\u015f ve bu da Rusya’ya operasyonun kendilerinin z\u0131mni onay\u0131yla ba\u015flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 izlenimini vermi\u015ftir.[19]<\/sup><\/a>Ayr\u0131ca, ABD\u2019nin DAE\u015e\u2019e kar\u015f\u0131 operasyon i\u00e7in deste\u011finin asgari d\u00fczeyde olmas\u0131 da \u00f6nemlidir. B\u00f6ylece, T\u00fcrkiye \u00d6SO’nun deste\u011fi ile Suriye\u2019ye ya ve \u0130ran\u2019\u0131n destekledi\u011fi Esad rejiminden ve ABD\u2019nin destekledi\u011fi K\u00fcrt sosyalist PYD ayr\u0131 olarak \u201c\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir g\u00fc\u00e7\u201d olarak girdi. \u0130ddial\u0131 ve idealist bir hedefi olan rejim de\u011fi\u015fikli\u011finden farkl\u0131 olarak, F\u0131rat Kalkan\u0131 Operasyonu T\u00fcrkiye’nin maddi yetenekleriyle orant\u0131l\u0131 \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 bir operasyondu. Bu operasyon ayn\u0131 zamanda Suriye’nin kuzeyinde Esad rejimi, PYD ve DAE\u015e\u2019den ka\u00e7an sivillerin s\u0131\u011f\u0131nabilece\u011fi g\u00fcvenli b\u00f6lgeler kurma konusundaki T\u00fcrkiye\u2019nin \u0131srarlar\u0131 ile de tutarl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Son S\u00f6zler: T\u00fcrkiye\u2019nin De\u011fi\u015fim Halindeki Jeopolitik Kimli\u011fi ve Suriye\u2019de D\u00f6n\u00fc\u015f Hakk\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye’nin kendini demokratik bir y\u00f6netim olarak tan\u0131mlamas\u0131 ile T\u00fcrkiye’nin Bat\u0131 medyas\u0131ndaki tasvirleri aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir u\u00e7urum var. \u015eu anda T\u00fcrkiye, Bat\u0131 demokrasileri taraf\u0131ndan kabul ediliyor olmasa da kendi kendini tan\u0131mlayan bir demokratik y\u00f6netim gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. T\u00fcrkiye Bat\u0131l\u0131 m\u00fcttefiklerinden en \u00f6nemli ve acil olan iki i\u00e7 g\u00fcvenlik tehdidiyle y\u00fczle\u015fme konusunda destek alamad\u0131: PKK\u2019n\u0131n Temmuz 2015\u2019te ba\u015flayan taarruzu ve Temmuz 2016\u2019da G\u00fclenci darbe giri\u015fimi. Sorunlar\u0131 daha da k\u00f6t\u00fcle\u015ftiren Almanya ve ABD gibi Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7lerin PKK’y\u0131 ve G\u00fclencileri koruyor ya da hatta destekliyor olarak alg\u0131lanmas\u0131d\u0131r. Her iki geli\u015fme de 2016 y\u0131l\u0131nda h\u0131zl\u0131 bir Rus-T\u00fcrk yak\u0131nla\u015fmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131.<\/sup><\/p>\n\n\n\n Bu yak\u0131nla\u015fma, T\u00fcrkiye’nin neredeyse yirmi y\u0131ld\u0131r k\u00fc\u00e7\u00fck ama g\u00fc\u00e7l\u00fc bir grup ayd\u0131n, politikac\u0131 ve askeri subay\u0131n savundu\u011fu gibi \u201cRus yanl\u0131s\u0131 Avrasyac\u0131\u201d jeopolitik bir kimli\u011fi benimsemesi anlam\u0131na m\u0131 geliyor?[20]<\/sup><\/a> Kamuya a\u00e7\u0131k kan\u0131tlar b\u00f6yle g\u00f6rkemli bir \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 desteklemiyor. \u0130ki devletin Suriye’de farkl\u0131 vekilleri desteklemeye devam etti\u011fi, di\u011fer tart\u0131\u015fmal\u0131 b\u00f6lgelerin yan\u0131 s\u0131ra K\u0131r\u0131m, Kosova ve Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f’\u0131n stat\u00fcs\u00fc de dahil olmak \u00fczere, T\u00fcrkiye’nin yak\u0131n mahallesindeki ba\u015fl\u0131ca jeopolitik \u00e7at\u0131\u015fmalar hakk\u0131nda farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flere sahip oldu\u011fu bir s\u00fcre\u00e7te Rus-T\u00fcrk yak\u0131nla\u015fmas\u0131 taktiksel gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Rus-T\u00fcrk yak\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131n bir neo-realist yorum olarak Sovyetler Birli\u011fi’nin da\u011f\u0131lmas\u0131yla askeri tehditlerin de\u011fi\u015fen dengesi (yani, PKK-PYD sald\u0131r\u0131s\u0131 ve G\u00fclenistler gibi yeni tehditlerin y\u00fckseli\u015fi) taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131klanabildi\u011fi iddia edilebilir veya alternatif olarak uluslararas\u0131 i\u015f birli\u011finin liberal yorumu ile bu yak\u0131nla\u015fman\u0131n temeli artan ticari ve ekonomik ba\u011flar olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. [21]<\/sup><\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye’nin Suriye politikas\u0131 ile ilgili \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gereken en az iki ana soru daha var. Birincisi, F\u0131rat Kalkan\u0131 Operasyonunun b\u00f6lgesel kapsam\u0131 ne olacak? El-Bab \u015fehri s\u0131k s\u0131k tahmin edildi\u011fi gibi olacak m\u0131? Buna ba\u011fl\u0131 olarak, \u0130dlib kent merkezindeki, \u00d6SO’nun kalesi durumunda olan kuzeybat\u0131 Suriye’deki geni\u015f b\u00f6lgenin durumu ne olacak? \u0130kincisi, T\u00fcrkiye’de ve ba\u015fka yerde ki milyonlarca Suriyeli m\u00fcltecinin durumu ne olacak? Bu m\u00fcltecilerin ezici \u00e7o\u011funlu\u011funun Suriye rejiminin muhalifleri oldu\u011funu varsayabiliriz.\u00a0M\u00fcltecilerin \u201cgeri d\u00f6n\u00fc\u015f hakk\u0131\u201d sadece Suriye\u2019de de\u011fil, Bosna Hersek\u2019in S\u0131rp kontrol\u00fcndeki yar\u0131s\u0131nda ve Azerbaycan\u2019da Ermeni i\u015fgali alt\u0131ndaki Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019da da ahlaki bir zorunluluk. Y\u00fcz binlerce Bo\u015fnak ve yakla\u015f\u0131k bir milyon Azerbaycanl\u0131, yirmi y\u0131ldan daha uzun bir s\u00fcre \u00f6nce evlerinden zorla \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131 ve geri d\u00f6n\u00fc\u015f haklar\u0131 reddedildi. Geri d\u00f6n\u00fc\u015f hakk\u0131na izin vermemek kendi kontrol alt\u0131nda bulunan b\u00f6lgelerde ki rakiplerini zorla d\u0131\u015far\u0131 atarak demografik bir m\u00fchendislik projesi \u00fcstlenen siyasi makamlar\u0131 \u00f6d\u00fcllendirmekle e\u015fde\u011ferdir. Bosna Hersek\u2019in S\u0131rplar\u0131n kontrol\u00fcndeki yar\u0131s\u0131na d\u00f6necek olan Bo\u015fnaklar\u0131n, Ermeni kontrol\u00fcndeki Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019a d\u00f6necek olan Azerbaycanl\u0131lar\u0131n ve Esad rejimi taraf\u0131ndan kontrol edilen Suriye\u2019ye d\u00f6necek Suriyeli m\u00fcltecilerin etnik, mezhepsel veya ideolojik otoriterizmin s\u0131ras\u0131yla kendi b\u00f6lgelerinde sa\u011flamla\u015fmas\u0131n\u0131 engellemeleri muhtemeldir. T\u00fcrkiye yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 milyon Suriyeli m\u00fclteci ile d\u00fcnyada en fazla m\u00fclteciyi kabul eden \u00fclke oldu ki bu T\u00fcrkiye’nin \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fc bir y\u00f6nde d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc destekleyen bir geli\u015fmedir.[22]<\/sup><\/a>\u00a0Dahas\u0131, \u00e7o\u011funlu\u011fun d\u00fczenli se\u00e7imler sayesinde \u00fclkeyi y\u00f6netme hakk\u0131n\u0131 elde etti\u011fine inan\u00e7la T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n kendini demokratik bir y\u00f6netim olarak tan\u0131mlamas\u0131 T\u00fcrkiye’nin M\u0131s\u0131r ve Suriye gibi \u00fclkelerde ki askeri diktat\u00f6rl\u00fcklere kar\u015f\u0131 anti-otoriter ayaklanmalara y\u00f6nelik halk deste\u011fini ve sempatisini s\u00fcrd\u00fcrmesini muhtemel k\u0131lmaktad\u0131r. Bu nedenle, T\u00fcrkiye’nin M\u0131s\u0131r, \u0130ran veya Rusya ile jeopolitik yak\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131n, s\u0131ras\u0131yla M\u0131s\u0131r ve Suriye’deki El-Sisi ve Esad’\u0131n askeri diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131 olu\u015fan halk antipatisini tersine \u00e7evirme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoktur. Temmuz 2016\u2019daki ba\u015far\u0131s\u0131z darbe giri\u015fiminin ard\u0131ndan y\u00fczlerce sivilin darbeciler ile sava\u015f\u0131rken hayatlar\u0131n\u0131 kaybetmeleri ve bunun \u00fczerine T\u00fcrkiye’de halk aras\u0131nda \u201cdemokrasinin \u015fehitleri\u201d olarak sayg\u0131 g\u00f6rmeleri bu durumu daha a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ortaya koymaktad\u0131r. Askeri darbenin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131, d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin destekledi\u011fi askeri diktat\u00f6rl\u00fcklerin mesken tuttu\u011fu bir b\u00f6lgede, izole edilmi\u015f ve yaln\u0131z bir \u015fekilde T\u00fcrkiye’nin kendisini demokrasinin bir feneri olarak tan\u0131mlamas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdi.<\/p>\n\n\n\n (Bu makale Turkish Policy Quarterly\u2019nin K\u0131\u015f 2017 say\u0131s\u0131nda \u0130ngilizce olarak ne\u015fredilmi\u015f; yazar\u0131n\u0131n izniyle Ebuzer Demirci taraf\u0131ndan dilimize terc\u00fcme edilmi\u015ftir.)<\/strong><\/p>\n\n\n\n [1]<\/sup><\/a> \u015eener Akt\u00fcrk, \u201cTurkey\u2019s Civil Rights Movement and the Reactionary Coup: Segregation, Emancipation, and the Western Reaction,\u201d Insight Turkey, Vol. 18, No. 3 (2016), sayfa 141-167.<\/p>\n\n\n\n [2]<\/sup><\/a> Emel Parlar Dal ve Emre Er\u015fen, \u201cReassessing the \u201cTurkish Model\u201d in the Post-Cold War Era: A Role Theory Perspective,\u201d Turkish Studies, Vol. 15, No. 2 (2014), sayfa 258-282.<\/p>\n\n\n\n [3]<\/sup><\/a> \u015eener Akt\u00fcrk, \u201cWhy did the PKK declare Revolutionary People\u2019s War in July 2015?\u201d POMEPS Studies 22: Contemporary Turkish Politics, sayfa 59-63, 7 Aral\u0131k 2016, https:\/\/pomeps.org\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/POMEPS_Studies_22_Turkish_Politics_Web.pdf<\/a><\/p>\n\n\n\n [4]<\/sup><\/a> Leonid Bershidsky, \u201cRussia and Turkey Pushed the West Out of Syria,\u201d Bloomberg View, 14 Aral\u0131k 2016, https:\/\/www.bloomberg.com\/view\/articles\/2016-12-14\/russia-and-turkey-pushed-the-west-out-of-syria<\/a><\/p>\n\n\n\n [5]<\/sup><\/a> Tek k\u0131sa istisna, Ermenistan, Azerbaycan ve G\u00fcrcistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011fu Bol\u015fevik Devrimi\u2019nden birka\u00e7 y\u0131l sonra olur (1918-1921). 1921\u2019de Bol\u015fevik rejim, \u00fc\u00e7 Kafkas cumhuriyetinin de kontrol\u00fcn\u00fc ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n [6]<\/sup><\/a> Samuel P. Huntington, \u201cThe Clash of Civilizations?\u201d Foreign Affairs, Vol. 72, No. 3 (1993), sayfa 42.<\/p>\n\n\n\n [7]<\/sup><\/a> \u015eener Akt\u00fcrk, \u201cTurkish\u2013Russian Relations after the Cold War (1992\u20132002),\u201d Turkish Studies, Vol. 7, No. 3 (2006),<\/p>\n\n\n\n sayfa 337-364.<\/p>\n\n\n\n [8]<\/sup><\/a> \u201cRussia pulled into fray over Kurdish leader\u2019s fate,\u201d CNN, 29 Kas\u0131m 1998, http:\/\/edition.cnn.com\/WORLD\/europe\/9811\/29\/ocalan\/index.html<\/a><\/p>\n\n\n\n [9]<\/sup><\/a> \u201cRussia pulled into fray over Kurdish leader\u2019s fate,\u201d CNN, 29 Kas\u0131m 1998, http:\/\/edition.cnn.com\/WORLD\/europe\/9811\/29\/ocalan\/index.html<\/a><\/p>\n\n\n\n [10]<\/sup><\/a> \u201cThe AKP government in Turkey has become a major supporter of political change and democratization in the era of the Arab revolutions,\u201d Ziya \u00d6ni\u015f, \u201cTurkey and the Arab Revolutions: Boundaries of Regional Power Influence in a Turbulent Middle East.\u201d Mediterranean Politics, Vol. 19, No.2 (2014), sayfa 203.<\/p>\n\n\n\n [11]<\/sup><\/a> Kurt Weyland, \u201cThe Arab Spring: Why the Surprising Similarities with the Revolutionary Wave of 1848?\u201d Perspectives on Politics, Vol. 10, No.4 (2012), sayfa 917-934. Di\u011fer bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma, 1989\u2019un Do\u011fu Avrupa\u2019daki anti-kom\u00fcnist devrimleri olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n [12]<\/sup><\/a> David Hearst, \u201cWhy Saudi Arabia is taking a risk by backing the Egyptian coup,\u201d The Guardian, 20 A\u011fustos 2013,<\/p>\n\n\n\n https:\/\/www.theguardian.com\/commentisfree\/2013\/aug\/20\/saudi-arabia-coup-egypt<\/a><\/p>\n\n\n\n [13]<\/sup><\/a> Madawi Al-Rasheed, \u201cSectarianism as Counter-Revolution: Saudi Responses to the Arab Spring,\u201d Studies in Ethnicity and Nationalism, Vol. 11, No. 3 (2011), sayfa 513-526.<\/p>\n\n\n\n [14]<\/sup><\/a> Bununla birlikte, T\u00fcrkiye, 2011-2013 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n k\u0131sa s\u00fcreli demokratikle\u015fmesinde M\u0131s\u0131r ile etkile\u015fimlerini yo\u011funla\u015ft\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n [15]<\/sup><\/a> \u201cEgypt takes delivery of second French Mistral warship,\u201d Reuters, 16 Eyl\u00fcl 2016, http:\/\/www.reuters.com\/article\/us-france-egypt-deals-idUSKCN11M153<\/a> <\/p>\n\n\n\n [16]<\/sup><\/a> Dolay\u0131s\u0131yla, \u00d6ni\u015f’in iddia etti\u011fi gibi, Arap Bahar\u0131 \u201cb\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 etkisinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 saptamak i\u00e7in \u00f6nemli bir s\u0131navd\u0131\u201d. \u00d6ni\u015f, \u201cTurkey and the Arab Revolutions,\u201d sayfa 203.<\/p>\n\n\n\n [17]<\/sup><\/a> Dexter Filkins, \u201cTurkey\u2019s Thirty-Year Coup,\u201d The New Yorker, 17 Ekim 2016, http:\/\/www.newyorker.com\/magazine\/2016\/10\/17\/turkeys-thirty-year-coup<\/a><\/p>\n\n\n\n [18]<\/sup><\/a> Sener Akt\u00fcrk, \u201cToward a Turkish-Russian Axis? Conflicts in Georgia, Syria, and Ukraine, and Cooperation over<\/p>\n\n\n\n Nuclear Energy,\u201d Insight Turkey, Vol. 16, No. 4 (2014), sayfa 13-22.<\/p>\n\n\n\n [19]<\/sup><\/a> \u201cTurkey\u2019s FM briefs Lavrov on progress in Euphrates Shield operation,\u201d Tass: Russian News Agency, 31 A\u011fustos<\/p>\n\n\n\n 2016, http:\/\/tass.com\/world\/896854<\/a><\/p>\n\n\n\n [20]<\/sup><\/a> \u015eener Akt\u00fcrk. \u201cThe Fourth Style of Politics: Eurasianism as a Pro-Russian Rethinking of Turkey\u2019s Geopolitical<\/p>\n\n\n\n Identity,\u201d Turkish Studies, Vol. 16, No. 1 (2015), sayfa 54-79.<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n