Devrimci Rusya ile devrimci T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki ili\u015fkiler, T\u00fcrk liderlerden ikisinin aras\u0131ndaki ki\u015fisel rekabete dayan\u0131yordu. Bol\u015fevikler, Kemal Pa\u015fa’ya kar\u015f\u0131 son derece yard\u0131msever ve samimi bir tav\u0131r benimsemi\u015flerdi ve Kemal Pa\u015fa, Sovyet h\u00fck\u00fcmetine aktif bir yak\u0131nl\u0131k sergiledi. Fakat bu durum romantik bir fig\u00fcr olan Enver Pa\u015fa y\u00fcz\u00fcnden karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Enver ve Kemal birbirlerine kar\u015f\u0131 uzun s\u00fcreden beri nefret besliyorlard\u0131. Enver, T\u00fcrkiye’nin Ludendorff’uydu. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda, ise \u00fclkenin ger\u00e7ek h\u00fck\u00fcmdar\u0131yd\u0131. Talat Pa\u015fa ve Cemal Pa\u015fa ile birlikte diktatoryal \u00fc\u00e7l\u00fc otoriteyi olu\u015fturuyorlard\u0131. Enver\u2019in ismi Berlin’den Ba\u011fdat’a kadar heryerde \u00f6nemli bir g\u00fc\u00e7 olman\u0131n yan\u0131s\u0131ra ayn\u0131 zamanda da \u00fcn\u00fc g\u00fc\u00e7l\u00fc ve hayal g\u00fcc\u00fc kuvvetli bir lider olarak Hindistan’\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131na kadar yay\u0131ld\u0131. Kaiser Wilhelm onun etkisini biliyordu. Halife-Sultan da onun iste\u011fini yerine getirmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n
Bu d\u00f6nemde, Mustafa Kemal sadece ordu komutan\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen ortal\u0131\u011f\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131ran bir tipti. Enver Pa\u015fa ile hem Trablus Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda ve hemde Balkan Sava\u015flar\u0131 s\u0131ras\u0131nda kavga etmi\u015fti. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Kemal, Gelibolu cephesinin en kanl\u0131 b\u00f6lgesinde \u0130ngilizleri p\u00fcsk\u00fcrtt\u00fcrkten sonra, ordunun nas\u0131l \u00f6rg\u00fctlenmesi gerekti\u011fi konusunda Enver ile Kemal aras\u0131nda keskin bir anla\u015fmazl\u0131k \u00e7\u0131kt\u0131. Askeri dehas\u0131 ba\u011f\u0131\u015flanamaz olan Kemal, Mezopotamya-Filistin cephesine “utan\u00e7 i\u00e7inde” g\u00f6nderildi. Orada Alman General von Falkenhayn ile anla\u015fmazl\u0131k ya\u015fad\u0131 ve istifa etti. Kemal\u2019in istifas\u0131 Enver\u2019i olduk\u00e7a \u00fczm\u00fc\u015ft\u00fcr. Fakat Falkenhayn’\u0131n halefi olan Liman von Sanders, Mustafa Kemal’i geri d\u00f6nmesi i\u00e7in ikna etti. Sultan’\u0131n kuvvetleri General Allenby taraf\u0131ndan ezildi\u011finde, Kemal, Adana’y\u0131 elde tutmak ve T\u00fcrk ordusunu yeniden d\u00fczenlemek i\u00e7in Liman von Sanders\u2019in verdi\u011fi g\u00f6revi kabul etti. Bu g\u00f6rev s\u0131ras\u0131nda T\u00fcrkiye’nin milli kahraman\u0131 olarak gelecekteki konumuna do\u011fru ilk ad\u0131mlar\u0131 att\u0131.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye ile itilaf devletleri aras\u0131ndaki ate\u015fkesten bir hafta \u00f6nce, Kemal \u0130stanbul\u2019da g\u00f6r\u00fcnd\u00fc ve \u00e7ok ge\u00e7meden Anadolu’nun M\u00fcfetti\u015f Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc olarak atand\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Kemal iktidara y\u00fckselirken, Enver g\u00f6zden d\u00fc\u015f\u00fcyordu. Ordular\u0131 Kafkasya’da sefil bir \u015fekilde yenilgiye u\u011fram\u0131\u015ft\u0131. Enver\u2019in politikalar\u0131n\u0131n, \u00fclkenin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcne neden oldu\u011fu iddia ediliyordu ve 1919’da \u00f6l\u00fcme mahkum edildi.<\/p>\n\n\n\n
Daha sonra Enver ka\u00e7t\u0131 ve Odessa’ya ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Ancak Karadeniz\u2019de \u00e7\u0131kan bir f\u0131rt\u0131na sonucu Enver\u2019i ta\u015f\u0131yan k\u00fc\u00e7\u00fck yelkenli geminin dire\u011fini k\u0131r\u0131ld\u0131 ve T\u00fcrkiye\u2019ye gemi rotas\u0131n\u0131 tekrar T\u00fcrkiye\u2019ye geri \u00e7evirmek zorunda kald\u0131. Enver Rusya\u2019ya ula\u015fmakta olduk\u00e7a kararl\u0131yd\u0131. Moskova’ya u\u00e7mak i\u00e7in gizlice bindi\u011fi kendi u\u00e7a\u011f\u0131 ile \u00f6nce Almanya’ya u\u00e7tu. Fakat u\u00e7ak daha gidece\u011fi yere varmadan kaza yapt\u0131 ve yere \u00e7ak\u0131ld\u0131. Bunun ard\u0131ndan tutuklanan Enver Pa\u015fa Kovno’da ki bir hapishanede s\u00fcre kald\u0131ktan sonra Riga’da birka\u00e7 hafta ge\u00e7irdi ve sonunda 1920’de Moskova’ya ula\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Enver, \u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6netimde ki arkada\u015f\u0131 Cemal Pa\u015fa ve onun yan\u0131nda olan Halil Pa\u015fa ve Semi Bey’den daha \u00f6nce Sovyet ba\u015fkentine gelmi\u015fti. Fakat bu \u00f6nemli T\u00fcrkler Rusya’da ne ar\u0131yorlard\u0131? Do\u011fu Halklar\u0131 Bak\u00fc Kongresi’nde Enver Pa\u015fa taraf\u0131ndan bir a\u00e7\u0131klama yap\u0131ld\u0131. Enver Pa\u015fa burada \u201cAlman emperyalizminden ve Alman emperyalistlerinden, \u0130ngiliz emperyalizminden ve \u0130ngiliz emperyalistlerinden oldu\u011fu kadar \u00e7ok nefret etti\u011fini ve onlar\u0131 lanetledi\u011fini iddia etti. Enver\u2019in iddialar\u0131na g\u00f6re kendisi Sovyet cumhuriyetinin ve Sovyet fikrinin bir dostuydu; devrimden yanayd\u0131 ve mazlum halklar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in sava\u015facakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Ancak ne Kongre\u2019ye kat\u0131lanlar ne de Bol\u015fevikler Enver’in bu iddialar\u0131na inanmad\u0131lar. Cemal\u2019i idare etmek Enver\u2019i idare etmekten daha kolayd\u0131. Cemal, hi\u00e7bir zaman anti-Kemalist ihtirastlar\u0131 dikkate almam\u0131\u015ft\u0131. \u0130ngilizler kom\u00fcnistlerle sava\u015f\u0131yordu. Bunun yan\u0131nda Rusya ve \u0130ngiltere aras\u0131nda aktif bir d\u00fc\u015fmanl\u0131k durumu vard\u0131. O d\u00f6nemde Afganistan, \u0130ngiltere ile ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesine giri\u015fmi\u015fti. Buna nedenle Moskova, Cemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n dikkatini Kabil’e y\u00f6netti.<\/p>\n\n\n\n
Kabil’de, Cemal h\u0131zla \u00f6nemli bir sayg\u0131nl\u0131k kazand\u0131 ve Amanullah Han’\u0131n \u00fczerinde olduk\u00e7a etkiledi. Afganistan’\u0131n anayasas\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde onun eseriydi. Ayn\u0131 \u015fekilde Afgan ordusunun \u00f6rg\u00fctlenmesine de yard\u0131m etti.<\/p>\n\n\n\n
Enver, Cemal’den \u00e7ok daha fazla hayalciydi. Enver\u2019in hayal g\u00fcc\u00fc t\u00fcm Asya’y\u0131 kas\u0131p kavurdu. Onun h\u0131rs\u0131 ve ihtiraslar\u0131 s\u0131n\u0131rs\u0131zd\u0131… Moskova’da her zaman k\u0131sa boyunu gizlemek ve endan\u0131m\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in normalden daha uzun siyah bir fes tak\u0131yordu. Bunun yan\u0131nda ise s\u00fcrekli olarak kar\u0131s\u0131n\u0131n Sultan’\u0131n yak\u0131n akrabas\u0131 olmas\u0131 ile \u00f6v\u00fcn\u00fcyordu.<\/p>\n\n\n\n
Bol\u015fevikler Enver’in askeri ve politik bir lider olarak yeteneklerini biliyorlard\u0131. Ayr\u0131ca onun bir macerac\u0131 oldu\u011funu da biliyorlard\u0131. Ama Lombroso\u2019nun ate\u015fli i\u00e7g\u00fcd\u00fcler ile do\u011fan bu iki adam hakk\u0131nda ki d\u00fc\u015f\u00fcnceleri, birinin yang\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131c\u0131, di\u011ferinin de \u00fcnl\u00fc bir itfaiye \u015fefi olabilece\u011fi do\u011frultusundayd\u0131. Onlar\u0131n maceraperstlikleri maceraperestleri k\u0131skand\u0131racak boyutta olabilirdi. Enver \u015fiddetli bir \u0130ngiliz kar\u015f\u0131t\u0131yd\u0131. \u0130ngiltere, T\u00fcrk \u0130mparatorlu\u011fu’nu y\u0131km\u0131\u015f ve T\u00fcrkiye’nin Arap b\u00f6lgelerinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye\u2019den koparm\u0131\u015ft\u0131. Ayr\u0131ca, \u0130ngiltere, I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131nda ki T\u00fcrk ordusunun yenilgisinden b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde sorumluydu. Dahas\u0131 \u0130ngiltere \u201ckelimelerin anlatmaya bile yetmedi\u011fi T\u00fcrk’\u00fc\u201d Avrupa d\u0131\u015f\u0131na atmak istemi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n
Bol\u015fevikler \u00f6nce Enver ve Kemal’i uzla\u015ft\u0131rma giri\u015fiminde bulundular. Fakat bu giri\u015fim ba\u015far\u0131s\u0131z oldu. Daha sonra Enver’i, Cemal’i kulland\u0131klar\u0131 gibi kullanabileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcler. Enver, B\u00fcy\u00fck Britanya’ya kar\u015f\u0131 y\u00fczy\u0131llad\u0131r devam eden Rus nefretine ve K\u0131z\u0131l Moskova ile emperayal Londra aras\u0131ndaki yeni bir d\u00fc\u015fmanl\u0131k olanaklar\u0131na dayanarak, sempati kazanma ve destek alma beklentisiyle Sovyet ba\u015fkentine gelmi\u015fti. Enver’in r\u00fcyalar\u0131n\u0131n Bol\u015fevik planlar\u0131na uymas\u0131 halinde m\u00fckemmel bir ortakl\u0131k ortaya \u00e7\u0131kabilirdi. Ama Enver’in faaliyetleri i\u00e7in tek alan, do\u011fas\u0131 gere\u011fi Enver gibi bir adam i\u00e7in \u00e7ok dar olan Afganistan’d\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Enver’in zihin d\u00fcnyas\u0131 imparatorluklar\u0131 kas\u0131p kavuruyordu. Enver Timur\u2019un krall\u0131\u011f\u0131n\u0131 yeniden kurman\u0131n hayallerini kuruyordu. Kendisini \u00c7in T\u00fcrkistan\u2019\u0131n\u0131, Rus T\u00fcrkistan\u2019\u0131n\u0131, Kazakistan ve Afganistan’\u0131 kucaklayan bir imparatorlu\u011fun y\u00f6neticisi olarak g\u00f6r\u00fcyordu. B\u00fcy\u00fck \u0130skender gibi, Khyber Ge\u00e7idi’nden Hindistan’a do\u011fru y\u00fcr\u00fcyecek ve \u0130ngiliz \u0130mparatorlu\u011fu’na \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir darbe vuracakt\u0131. Asya\u2019n\u0131n Napolyon’u olacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Enver bu arzular\u0131 kalbinin derinliklerinde sakl\u0131yd\u0131. Bu duygular uzun s\u00fcreden beri \u0130ngiliz kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine kurulmu\u015f iken, bunlara daha sonra Sovyet topraklar\u0131nda ki arzular\u0131da eklendi. Enver, Pan-Turan \u0130mparatorlu\u011funun ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n ilk olarak Turan d\u00fcnyas\u0131n\u0131n merkezi olan T\u00fcrkiye’nin fethedilmesine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu hissetti. Bunun i\u00e7inde ilk olarak Kemal Pa\u015fa’y\u0131 devirmek zorundad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Enver Moskova’da aylardan beri ba\u015f\u0131 bo\u015f dola\u015fmaktan rahats\u0131z olurken, Ruslar Kemal’le ili\u015fkilerini sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131yorlard\u0131. Enver Pa\u015fa, ba\u015flang\u0131\u00e7ta Rus-T\u00fcrk \u00f6n m\u00fczakerelerinde arac\u0131 olarak hareket etmeye ve kendisini T\u00fcrkiye’nin ger\u00e7ek temsilcisi konumuna getirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Enver “Mustafa Kemal zay\u0131ft\u0131r. Ne T\u00fcrkiye\u2019de, ne de yurt d\u0131\u015f\u0131nda bilinir. \u00d6te yandan, benim T\u00fcrkiye ve Avrupa \u00e7ap\u0131nda bir itibar\u0131m var. M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131ndaki her \u00e7ocuk Enver Pa\u015fa’n\u0131n ismini biliyor. ” diyecektir.<\/p>\n\n\n\n
Bol\u015fevikler muhtemelen Enver\u2019e tam olarak g\u00fcvenmedikleri i\u00e7in onu dinlemediler. Onlar Kemalistlerin yan\u0131ndayd\u0131lar. Moskova ve Ankara her ge\u00e7en g\u00fcn daha fazla yak\u0131nla\u015f\u0131yordu. 16 Mart 1921 tarihli Sovyet-Anadolu Antla\u015fmas\u0131 imzaland\u0131\u011f\u0131nda Enver, Kemal’in yerine Bol\u015fevik yard\u0131m\u0131 ile kendini getirme \u015fans\u0131n\u0131n ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Bu nedenle 1921’in ba\u015flar\u0131nda Kafkasya’ya gitmek istedi\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131. Enver, Sovyet h\u00fck\u00fcmetinin konu\u011fu olarak Rusya’da bulunuyordu; Ruslar bu y\u00fczden onun hareket \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc k\u0131s\u0131tlayamazd\u0131. Enver\u2019e g\u00fcneyde b\u00f6lgelerde seyahat edebilece\u011fi sedan bir araba verildi. Ancak seyahate \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce, Chicherin’e T\u00fcrkiye’deki arkada\u015flar\u0131yla temas kurmayaca\u011f\u0131 veya Kemal’e kar\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015famalar yapmayaca\u011f\u0131 konusunda ki\u015fisel bir s\u00f6z verdi.<\/p>\n\n\n\n
Enver’in destek\u00e7ileri T\u00fcrkler onunla tan\u0131\u015fmak i\u00e7in Batum’a gelmi\u015fti. Enver T\u00fcrk ordusunda, dini \u00e7evrelerde ve \u00fcst s\u0131n\u0131fta h\u00e2l\u00e2 etkiliydi. Dini \u00e7evrelere g\u00f6re Kemal, Pan-\u0130slamc\u0131l\u0131\u011fa ve Sultan-Halifeli\u2019\u011fe bariz bir \u015fekilde ka\u015f\u0131yd\u0131. Ruslar\u0131nda haberdar oldu\u011fu, Kemal y\u00f6netimine kar\u015f\u0131 yap\u0131lacak darbenin planlaland\u0131\u011f\u0131 tam te\u015fekk\u00fcll\u00fc Enverist Kongre Batum’da ger\u00e7ekle\u015fti. Bu y\u00fczden Kemal Bol\u015fevikleri protesto etti. Toplant\u0131dan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra Enver T\u00fcrkiye’ye d\u00f6nmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, Sovyet makamlar\u0131 zor kullanarak onu g\u00f6zalt\u0131na ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Enver olduk\u00e7a \u00f6fkelendi ve intikam almaya yemin etti, ancak bu \u00f6fkesine ra\u011fmen Ruslar ile d\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fck dostane ili\u015fkiler kurdu. Ruslar\u2019a hemen Moskova’ya geri d\u00f6nmek istemedi\u011fini, bunun yerine Kabil’den geri d\u00f6nen Cemal Pa\u015fa ile bulu\u015fmak i\u00e7in Trans-Kafkasya\u2019ya gidece\u011fini s\u00f6yledi. Ayn\u0131 zamanda da Buhara’da ava \u00e7\u0131kma iste\u011fini Rus yetkililere bildirdi. Fakat ava \u00e7\u0131kmak, Ruslardan kurtulmak i\u00e7in kendisinin uydurmu\u015f oldu\u011fu bir bahaneydi. Enver Buhara \u015fehrinde resmi olarak Sovyet temsilcilerine g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor olsada daha sonra aniden ortadan kayboldu.<\/p>\n\n\n\n
Enver \u00e7ok ge\u00e7meden Bol\u015fevik y\u00f6netimine kar\u015f\u0131 Basmac\u0131lar \u00f6nderli\u011finde \u00e7\u0131kart\u0131lan Buhara’da ki ayaklanman\u0131n liderli\u011fini \u00fcstlendi. Gen\u00e7 T\u00fcrklere ve Gen\u00e7 Afganlara olduk\u00e7a benzeyen Gen\u00e7 Buharal\u0131lar Partisi, D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’ndan \u00f6nce ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. 1910’da ve daha sonra 1913’te, Orta Asya’daki \u00c7ar\u2019\u0131n temsilcisi olan yerel emire kar\u015f\u0131 Gen\u00e7 Buharal\u0131lar ayakland\u0131lar. G\u00f6zard\u0131 edilemeyecek boyutlara ula\u015fan Rus kar\u015f\u0131t\u0131 duygular\u0131, Gen\u00e7 Buharal\u0131lar\u0131 harekete ge\u00e7irdi.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6rne\u011fin D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 patlak verdi\u011finde, \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n sonunda \u00c7arl\u0131k yanl\u0131lar\u0131na ne olaca\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6stergesi olarak Basmac\u0131lar Semerkant sokaklar\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir bo\u011fa yakt\u0131lar. Daha sonra ise Kerensky iktidar\u0131 ele ge\u00e7irdi\u011finde, zengin Buharal\u0131 t\u00fcccarlardan olu\u015fan bir delegasyon emirli\u011fin kald\u0131rmas\u0131 i\u00e7in talepte bulundu. Miliukov b\u00f6yle bir hamleye itiraz etti. Sonu\u00e7 ise Gen\u00e7 Buharal\u0131lar aras\u0131nda Bol\u015feviklere kar\u015f\u0131 sempati art\u0131\u015f\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Fakat \u0130ngiliz silahl\u0131 birliklerinin \u00fclke d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 buna ek olarak ta Sibirya ve T\u00fcrkistan’daki Beyazlar’\u0131n yenilgisi Gen\u00e7 Buharal\u0131lar\u0131 pop\u00fcler olmayan emirle m\u00fccadeleye devam etmeleri i\u00e7in cesaretlendirdi. Eyl\u00fcl 1920’de \u00fc\u00e7 g\u00fcnl\u00fck s\u00fcren devrim hi\u00e7 beklenmedik bir anda alevlendi. Bu s\u00fcre\u00e7 ailesinide yan\u0131na alan Emir\u2019i Afganistan\u2019a ka\u00e7maya zorlad\u0131. Emir o zamandan sonra Kabil’de Karakul koyunu postu ticareti yapmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu ayaklanma feodal hanlar\u0131 ve emir yanl\u0131lar\u0131n\u0131 memnun etmedi. Ayaklanmalar i\u00e7 sava\u015f boyunca Rusya ile temas\u0131n kesilmesinden kaynakl\u0131 ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7eken k\u00f6yl\u00fclerin canlar\u0131ndan bezdirebilirlerdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc ticari olarak Buhara ekmek i\u00e7in Rusya\u2019ya, Rusya\u2019da pamuk i\u00e7in Buhara\u2019ya ba\u011f\u0131ml\u0131 idi. K\u00f6yl\u00fcler ayn\u0131 \u015fekilde din kar\u015f\u0131t\u0131l\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 Bol\u015fevikler\u2019den de memnun de\u011fillerdi. Genel olarak, geli\u015fen hareket yeni d\u00fczene kar\u015f\u0131 \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir protesto olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilirdi.<\/p>\n\n\n\n
Bu s\u00fcre\u00e7le birlikte Enver Pa\u015fa isyanc\u0131lar\u0131n veya Basmac\u0131lar\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti ve Bol\u015feviklere kar\u015f\u0131 olan sava\u015f\u0131n\u0131 ba\u015flatt\u0131. Enver Pa\u015fa Basmac\u0131lara Pan-Turan ideolojisini enfekte etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Buna ek olarak, Afganistan taraf\u0131ndan Buhara\u2019n\u0131n ilhak edilmesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmamalar\u0131 i\u00e7in saray halk\u0131n\u0131n sempatisini kazanmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bunun i\u00e7in Kabil\u2019e el\u00e7iler g\u00f6nderdi. Daha sonra bir ordu harekete ge\u00e7irdi ve kendi harika yeteneklerini hayat\u0131 boyunca arzu etti\u011fi \u015feyi ger\u00e7ekle\u015ftirmeye yo\u011funla\u015ft\u0131rd\u0131. Enver\u2019in \u0130ngilizlerden para ve silah ald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleniyor. Fakat bu su\u00e7lamalar olduk\u00e7a \u015f\u00fcpheli olup, Basmac\u0131lar kesinlikle \u00f6nceden Turkistanda operasyon ger\u00e7ekle\u015ftiren ajanlardan elde ettikleri \u0130ngiliz t\u00fcfekleri ve m\u00fchimmat\u0131 ile donat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131. Enver, hakeza, Buhara’daki Afgan Bakan ve bin Afgan g\u00f6n\u00fcll\u00fcn\u00fcn deste\u011finden yararlan\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n
Enver, Buhara’da yakla\u015f\u0131k bir y\u0131l ge\u00e7irdi. Fakat onun hareketi beklenenden az ses getirdi. Merkez Rusya ile co\u011frafi ba\u011flant\u0131lar\u0131n yeniden kurulmas\u0131, Basmac\u0131lar\u0131n ana \u015fikayetlerini ortadan kalk\u0131yor oldu\u011funun g\u00f6stergesiydi. Ayr\u0131ca Pan-Turanc\u0131l\u0131k\u2019ta burada k\u00f6k salamam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Enver, Alman okulunun bir generali ve modern askeri taktiklerin ustas\u0131yd\u0131. Fakat Buhara da\u011flar\u0131nda ki stratejisi, onu yok etmek i\u00e7in g\u00f6nderilen K\u0131z\u0131l Kuvvetler\u2019in konumunu s\u00fcrekli olarak iyile\u015ftiriyordu.<\/p>\n\n\n\n
Enver, 14 Haziran 1922 gecesi, \u0130skender ve Romal\u0131lar\u0131n y\u00fczy\u0131llar \u00f6nce \u00fczerinde y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc Derbent b\u00f6lgesinde bir sald\u0131r\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Bol\u015fevikleri komuta eden General Kakurin, Enver’in \u00fc\u00e7 binden fazla askeri olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sadece k\u00fc\u00e7\u00fck toplara sahip oldu\u011funu tahmin ediyordu. Fakat Sovyet b\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc sekiz bin ki\u015fiden olu\u015fuyordu. Bunun yan\u0131nda ise Kakurin kendilerinin sahip oldu\u011fu \u00fcst\u00fcn top\u00e7u ve e\u011fitimli s\u00fcvarileride bir avantaja d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Kakurin\u2019in tahmini ger\u00e7ekle\u015fti ve Enver ma\u011flup oldu.<\/p>\n\n\n\n
Kakurin h\u0131zla Enver’in par\u00e7alanm\u0131\u015f birliklerini da\u011flar\u0131n derinliklerine s\u00fcrd\u00fc. \u00c7ok ge\u00e7meden, T\u00fcrk lider g\u00fcneye y\u00f6nelerek rotas\u0131n\u0131 Afgan s\u0131n\u0131r\u0131na do\u011fru \u00e7evirdi. K\u0131z\u0131l Ordu, isyanc\u0131 Basmac\u0131lar\u0131 bulmak i\u00e7in k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar halinde dar ge\u00e7itlerde devriye geziyordu.<\/p>\n\n\n\n
Bu devriyelerden birinde yakla\u015f\u0131k y\u00fcz s\u00fcvariden olu\u015fan bir tim 4 A\u011fustos 1922’de dar bir ge\u00e7ide girdi ve \u00f6nlerinde bir daire \u015feklinde yere oturmu\u015f olduk\u00e7a kalabal\u0131k bir Buharal\u0131lar grubu g\u00f6rd\u00fcler. Buharal\u0131lar K\u0131z\u0131llar\u0131 farkedince hemen \u00e7at\u0131\u015fma patlak verdi ve sald\u0131rganlar geri p\u00fcsk\u00fcrt\u00fcld\u00fcler. Ancak, iki yolda\u015f taraf\u0131ndan desteklenen bir top\u00e7u, al\u00e7ak bir tepenin \u00fcst\u00fcne ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 tek par\u00e7a hafif m\u00fchimmatl\u0131 top ile Basmac\u0131lar\u0131 alanda tuttu. Bu arada, da\u011fdan yan\u0131klanan ate\u015f seslerini farketeden ba\u015fka bir K\u0131z\u0131l Ordu birli\u011fi d\u00f6rt nala s\u00fcrd\u00fckleri atlar\u0131 ile sahneye girdiler. Buharal\u0131lar ve Ruslar aras\u0131nda Aslan Y\u00fcrekli Kral Richard\u2019\u0131n ve Orta\u00e7a\u011f \u015e\u00f6valyeleri\u2019nin d\u00fcellolar\u0131na benzeyen bir sava\u015f meydana geldi. Sava\u015f\u00e7\u0131lar birbirlerini palalar ve k\u0131l\u0131\u00e7larla par\u00e7alad\u0131lar. Hayatlar\u0131 pahas\u0131na bu kayal\u0131k alanda m\u00fccadele ettiler. Sonunda, m\u00fccadeleden sa\u011f kurtulmay\u0131 ba\u015farabilen Basmac\u0131lar, \u00f6l\u00fclerini bile geride b\u0131rakarak sava\u015f alan\u0131n\u0131 terk ettiler.<\/p>\n\n\n\n
K\u0131z\u0131l askerler cesetleri inceledikleri zaman, b\u00fct\u00fcn Basmac\u0131 hanlar\u0131n\u0131n \u00e7ok zengin renkli Buhara c\u00fcppeleri giydiklerini ve tipik Orta Asya takkeleri takt\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcler. Fakat di\u011ferlerinden farkl\u0131 olarak bir tanesinin \u00fczerinde uzun askeri botlar, pantolon ve d\u00fc\u011fmeleri s\u0131k\u0131ca ba\u011flanm\u0131\u015f mavi bir ceket, parma\u011f\u0131nda de\u011ferli bir m\u00fch\u00fcr y\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc vard\u0131. Gazetelerini incelediler. Yan\u0131nda Berlin’den gelen ve bir kad\u0131n\u0131n elinden kaleme al\u0131nm\u0131\u015f \u00fc\u00e7 mektup, bir not defteri ve i\u00e7erisinde T\u00fcrk\u00e7e emirler yazan ka\u011f\u0131t k\u0131rp\u0131nt\u0131lar\u0131 vard\u0131. \u00d6len adam Enver Pa\u015fa idi.<\/p>\n\n\n\n
E\u015fyalar\u0131 Ta\u015fkent’e g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc, foto\u011frafland\u0131 ve askeri m\u00fczeye verildi. Bedeni ise, uzak bir da\u011f ge\u00e7idinde, i\u015faretsiz ve \u015fimdi bilinmeyen bir mezarda g\u00f6m\u00fcl\u00fc bulundu. Kafas\u0131n\u0131n kesildi\u011fi ve Semarkant sokaklar\u0131nda ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131da Enver\u2019in romantik kariyerinin son d\u00f6neminde ki bir\u00e7ok ba\u015fka as\u0131ls\u0131z haber gibi do\u011fru de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n
Daha sonra elde edilen bilgilere g\u00f6re, Sovyet devriyesinin farketti\u011fi dar ge\u00e7itte ger\u00e7ekle\u015ftirilen bu konferans, en ileri gelen Basmachi hanlar\u0131 ve \u015feyhlerinin bir bulu\u015fmas\u0131yd\u0131. Enver, m\u00fccadeleyi b\u0131rak\u0131p Afganistan’da inzivaya \u00e7ekilmeye karar vermi\u015fti – ama sonsuza dek de\u011fil. Bu toplant\u0131 Enver\u2019in komutay\u0131 devretmeyi teklif etti\u011fi sava\u015f\u00e7\u0131 liderlerle yapt\u0131\u011f\u0131 veda g\u00f6r\u00fc\u015fmesiydi ve Afgan s\u0131n\u0131r\u0131ndan sadece seksen kilometre uzakl\u0131ktaki Baldjhan’\u0131n yak\u0131n\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
*Bu makalenin orijinalinin k\u00fcnyesi \u015fu \u015fekildedir: The Virginia Quarterly Review, Vol. 6, No. 2 (APRIL 1930), pp. 232-239. Makale dilimize Ebuzer Demirci<\/strong> taraf\u0131ndan kazand\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Devrimci Rusya ile devrimci T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki ili\u015fkiler, T\u00fcrk liderlerden ikisinin aras\u0131ndaki ki\u015fisel rekabete dayan\u0131yordu. Bol\u015fevikler, Kemal Pa\u015fa’ya kar\u015f\u0131 son derece yard\u0131msever ve samimi bir tav\u0131r benimsemi\u015flerdi ve Kemal Pa\u015fa, Sovyet h\u00fck\u00fcmetine aktif bir yak\u0131nl\u0131k sergiledi. Fakat bu durum romantik bir…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":498,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":true,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[27,39,38,40],"class_list":["post-494","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tercume-odasi","tag-ebuzer-demirci","tag-enver-pasa","tag-louis-fischer","tag-turkiye-notlari"],"gutentor_comment":0,"views":60,"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/494","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=494"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/494\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":496,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/494\/revisions\/496"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/498"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=494"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=494"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=494"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}