T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6nde gelen Marksist ayd\u0131nlar\u0131ndan Sungur Savran, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin y\u00fcz\u00fcnc\u00fc y\u0131l\u0131 kapsam\u0131nda yay\u0131nlanan muhasebe \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na \u201cBir \u0130htilal Olarak Mill\u00ee M\u00fccadele\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131yla bir yenisini ekledi. Savran\u2019\u0131n bu \u00e7al\u0131\u015fmadaki temel iddias\u0131 Mill\u00ee M\u00fccadele s\u00fcrecini tam anlam\u0131yla bir s\u0131n\u0131fsal okumaya tabi tutmakt\u0131r. Cumhuriyetin kurulu\u015f s\u00fcrecine d\u00f6n\u00fck olarak T\u00fcrkiye\u2019deki literat\u00fcr\u00fcn a\u015f\u0131r\u0131 savunmac\u0131 metinler ile s\u0131n\u0131fsal temeli reddeden ele\u015ftiriler aras\u0131nda ikiye b\u00f6l\u00fcnmesinden duydu\u011fu rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 alternatif bir okuma yapmak suretiyle giderme fikriyle bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 kaleme ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Savran giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde T\u00fcrkiye\u2019de bu konuda etkili olan iki \u00f6nemli g\u00f6r\u00fc\u015ften bahsetmektedir. Bunlardan biri sol Kemalizm di\u011feri de sol liberalizmdir. Savran her ikisiyle ge\u00e7mi\u015ften bug\u00fcne kadar girdi\u011fi m\u00fccadelenin \u00f6neminden bahsetmekte ve bu konudaki g\u00f6revini yerine getirmenin yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00f6zg\u00fcven ile bu alanda yeni bir mecra a\u00e7ma giri\u015fiminde bulunmaktad\u0131r. Ancak bu noktada sol liberalizm ile Birikim \u00e7evresini a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak kastetti\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131r olmakla birlikte sol Kemalizmden neyi kastetti\u011fi olduk\u00e7a mu\u011flakt\u0131r. Burada sol Kemalizm \u00fczerine bir tart\u0131\u015fma yapmak yersizdir. Ancak Mill\u00ee M\u00fccadele \u00fczerine kaleme al\u0131nan ve son 20 y\u0131la a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koyan metinler kastediliyorsa bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sol Kemalizm \u00fczerinden tan\u0131mlamak bu konuyla ilgili ya bilgi sahibi olmaman\u0131n ya da var olan\u0131 kas\u0131tl\u0131 olarak e\u011fip b\u00fckmenin bir g\u00f6stergesi olabilir. Zira son d\u00f6nemde ortaya \u00e7\u0131kan metinler 12 Eyl\u00fcl\u2019\u00fcn ve pop\u00fcler ulusalc\u0131 siyasi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn a\u015f\u0131r\u0131 savunmac\u0131 metinleridir ve hi\u00e7birinin 1960\u2019lardan miras bir sol Kemalist yorumu temsil etme iddias\u0131 bulunmamaktad\u0131r. \u00d6te yandan sol Kemalist yorum Avc\u0131o\u011flu, Berkes, Sel\u00e7uk, Kansu ve Akbal gibi sosyalist karakterli ayd\u0131nlar\u0131n ele\u015ftirel tutumlar\u0131n\u0131 i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ne y\u00f6ntem olarak ne de i\u00e7erik olarak Savran\u2019\u0131n bahsetti\u011fi metinlerle e\u015fle\u015ftirilemez.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Savran, bu d\u00f6nemin s\u0131n\u0131fsal analizini y\u00f6netici burjuvazi ile y\u00f6netilen k\u00f6yl\u00fc aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fki \u00fczerine in\u015fa etmektedir. Marksist analizlerin s\u0131n\u0131fsal \u00e7eli\u015fki \u00fczerine kurulu olmas\u0131 d\u00f6nemi a\u00e7\u0131klayabilme kabiliyeti anlam\u0131nda \u00f6nemli ipu\u00e7lar\u0131 vermesine ra\u011fmen \u00e7eli\u015fkinin taraflar\u0131n\u0131 tan\u0131mlama konusunda yeterli bir a\u00e7\u0131klama yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Burjuvazi ile k\u00f6yl\u00fc aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 ortaya koyarken y\u00f6neten-y\u00f6netilen ayr\u0131m\u0131n\u0131 merkeze alm\u0131\u015f hatta bunu bir t\u00fcr ezen-ezilen ili\u015fkisi i\u00e7inde a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak \u00f6rnek olarak Mustafa Kemal ve \u00e7evresinin neden \u201cburjuva\u201d oldu\u011funa dair a\u00e7\u0131klama yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Mustafa Kemal ve \u00e7evresinin 19 May\u0131s sonras\u0131nda merkeziyet\u00e7i bir anlay\u0131\u015f i\u00e7inde Anadolu\u2019daki da\u011f\u0131n\u0131k g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc toparlamaya \u00e7al\u0131\u015fan bir g\u00fc\u00e7 merkezi yaratt\u0131\u011f\u0131 elbette tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131k de\u011fildir. Ancak yaln\u0131zca y\u00f6netim g\u00fcc\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak Mill\u00ee M\u00fccadele s\u00fcrecinde temel karar al\u0131c\u0131 mekanizmas\u0131na gelmesi ile \u201cburjuva\u201d olmas\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi nereye oturtmam\u0131z gerekti\u011fi konusunda daha derinlikli bir analizin yap\u0131lmas\u0131 okuyucu a\u00e7\u0131s\u0131ndan konuyu daha anla\u015f\u0131l\u0131r k\u0131labilirdi. <\/p>\n\n\n\n
\u00d6te yandan i\u015fgal s\u00fcrecinde kurulan ve otonomist karakterdeki Kuva-y\u0131 Milliye \u00e7eteleri ise merkezi otoriteye kar\u015f\u0131 direnen k\u00f6yl\u00fc s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 temsil etmektedir. Savran bu gruplar\u0131 tan\u0131mlarken \u201chalk\u0131 temsil etme\u201d kapasitesi \u00fczerinden M. Kemal\u2019i dar bir alana s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmakta ve \u201ckitlesiz devrim\u201d tan\u0131m\u0131yla Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 klasik post-Kemalist anlat\u0131daki dar grup\u00e7uluk ile a\u00e7\u0131klamay\u0131 tercih etmektedir. Anadolu\u2019daki i\u015fgal kar\u015f\u0131t\u0131 \u00e7etelere k\u00f6yl\u00fcl\u00fck ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda toplu bir emek\u00e7i karakteri verirken bu a\u00e7\u0131klamadaki s\u0131n\u0131fsal homojenitenin nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na dair de bir a\u00e7\u0131klama yapmam\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131\u2019da merkezi otoritenin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak yerel alanda ortaya \u00e7\u0131kan (sanki Mill\u00ee M\u00fccadeleye hi\u00e7 dahil olmam\u0131\u015flar gibi) yeni g\u00fc\u00e7 merkezlerini, toprak m\u00fclkiyeti \u00fczerine kurulu s\u0131n\u0131fsal farkl\u0131la\u015fmay\u0131, iltizam sisteminin yaratt\u0131\u011f\u0131 ayan s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131, e\u015fraf\u0131n ta\u015fradaki g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve a\u015firet yap\u0131s\u0131n\u0131 sanki g\u00f6rmezden geliyor gibidir. Hi\u00e7bir \u015fekilde s\u0131n\u0131fsal homojenite ile a\u00e7\u0131klanamayacak bu toplam\u0131 tek bir kavrama indirgeyerek \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n taraf\u0131n\u0131 belirlemeye \u00e7al\u0131\u015fmak esas\u0131nda Anadolu\u2019daki \u00fcretim ili\u015fkileri i\u00e7inde olu\u015fan farkl\u0131 toplumsal s\u0131n\u0131flar\u0131 ve\/veya gruplar\u0131, bunlar aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 ve ili\u015fkiyi yok saymak anlam\u0131na da gelmektedir. <\/p>\n\n\n\n
Ancak ilerleyen sayfalarda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z durum Savran\u2019\u0131n bu konuyu neden bu \u015fekilde a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha belirgin hale getiriyor. Zira Savran bu s\u00fcreci Anadolu\u2019daki direni\u015fin niteli\u011fini SSCB ile ili\u015fkilere g\u00f6re belirleme e\u011filimi g\u00f6steriyor. Enver Pa\u015fa\u2019n\u0131n Moskova ile kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 fazlas\u0131yla \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131rken \u00f6te yandan Ye\u015fil Ordu Cemiyeti\u2019ne alternatif bir kurtar\u0131c\u0131 rol bi\u00e7erek Mustafa Kemal\u2019in s\u00fcre\u00e7 i\u00e7indeki galibiyetini sosyalizme kurulacak ili\u015fkinin yenilgisi olarak g\u00f6r\u00fcyor. \u00c7erkes Ethem meselesinde de ayn\u0131 konuyu dile getiren Savran, Anadolu\u2019daki k\u00f6yl\u00fc toplam\u0131n sosyalizme yak\u0131n karakterini olduk\u00e7a iddial\u0131 bir bi\u00e7imde ortaya koyarak esas\u0131nda SSCB ile anla\u015f\u0131p \u00fclkeye sosyalizm gelmesi ihtimali kuvvetliyken Mustafa Kemal\u2019in \u201cburjuva\u201d karakterli dar grubu k\u00f6yl\u00fc kitleleri ezmek suretiyle d\u00fczenli orduya ge\u00e7mi\u015f, t\u00fcm muhaliflerini ortadan kald\u0131rarak Anadolu halk\u0131n\u0131n esas taleplerine ayk\u0131r\u0131 bir bi\u00e7imde s\u00fcreci y\u00f6netmi\u015ftir. Mustafa Kemal\u2019e olan muhalefetin dar gruba kar\u015f\u0131 b\u00fct\u00fcn bir halk\u0131 temsil etti\u011fi ve bu emek\u00e7i k\u00f6yl\u00fc toplam\u0131n sosyalizme olan yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ciddi belgelerle desteklenmek yerine muhalif kanattaki tekil \u00f6rneklerin SSCB ile kurdu\u011fu ili\u015fki pragmatik mi ilkesel mi olup olmad\u0131\u011f\u0131 test edilmeden do\u011frudan ilkesel bir yak\u0131nl\u0131k ile a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f ve bu ki\u015filerin kurduklar\u0131 irtibat \u00fczerinden temsil etti\u011fi kitlelerin ad\u0131na da konu\u015fan bir yakla\u015f\u0131m tercih edilmi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n
\u00d6te yandan \u201cburjuva\u201d olarak tan\u0131mlanan karar al\u0131c\u0131 grubun da s\u0131n\u0131fsal bir analizi yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Belirli \u00f6n kabuller \u00fczerinden mesleklerine ve sahip olduklar\u0131 siyasi g\u00fcce bak\u0131larak yap\u0131lan a\u00e7\u0131klama y\u00f6netici kadronun s\u0131n\u0131fsal temelde homojen bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck gibi g\u00f6r\u00fcnmesini de beraberinde getirmektedir. Tart\u0131\u015fmas\u0131z yekpare bir yap\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclen y\u00f6netici kadronun bu kadar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131z ve uyumlu g\u00f6r\u00fcnmesinin sava\u015f ko\u015fullar\u0131nda yaln\u0131zca ge\u00e7ici bir yan\u0131lsama oldu\u011fu, kimin hangi niyet ve \u00e7aba ile siyasal s\u00fcrece m\u00fcdahale etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, y\u00f6netici kadro i\u00e7indeki \u00e7at\u0131\u015fma ve farkl\u0131l\u0131klar\u0131n yo\u011funlu\u011fu g\u00f6z ard\u0131 edilerek de b\u00f6yle bir indirgemeci tutuma sahip olmak yine a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 de\u011fildir. <\/p>\n\n\n\n
Kitab\u0131n son b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n Mustafa Suphi meselesine ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclecektir. Bu konuda da yine olduk\u00e7a iddial\u0131 bir tutuma sahip olan Savran bu tart\u0131\u015fmaya son noktay\u0131 koyan ve meselenin esas\u0131n\u0131 ke\u015ffeden bir \u00f6zg\u00fcvenle uzun bir b\u00f6l\u00fcm kaleme alm\u0131\u015ft\u0131r. Mustafa Suphi ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n katlinin failini ararken Mustafa Kemal-Enver Pa\u015fa aras\u0131nda devam eden tart\u0131\u015fmada Enver Pa\u015fa\u2019y\u0131 esas fail olarak g\u00f6stermek suretiyle bu tart\u0131\u015fmaya noktay\u0131 koymaktad\u0131r. Enver Pa\u015fa\u2019n\u0131n Mustafa Suphi ile Birinci Do\u011fu Halklar\u0131 Kurultay\u0131\u2019nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 gerginli\u011fi de gerek\u00e7e g\u00f6stererek yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klama Mustafa Kemal\u2019i s\u00fcrecin d\u0131\u015f\u0131na itmektedir. Ancak Savran bu noktada \u00f6nemli bir \u015ferh d\u00fc\u015fmektedir. Mustafa Kemal\u2019in bu meselenin d\u0131\u015f\u0131nda kalmas\u0131 kendisini hi\u00e7bir \u015fekilde Kemalist yapmamaktad\u0131r. Zira Savran yine gerekli bir a\u00e7\u0131klama sunmadan Mustafa Kemal\u2019in do\u011frudan olmasa da dolayl\u0131 olarak bu s\u00fcrece dahil oldu\u011fu 1-2 c\u00fcmle ile ifade etmektedir. \u00c7evreden gelecek \u201cKemalistle\u015fme\u201d endi\u015fesine kar\u015f\u0131 metnin i\u00e7ine bariyerler \u00f6ren Savran\u2019\u0131n \u00e7ekincelerle y\u00fckl\u00fc bu metni alternatif bir okuma yapmak isteyenler a\u00e7\u0131s\u0131ndan elbette \u00e7e\u015fitli fikirler sunmaktad\u0131r. Ancak Savran\u2019\u0131n kanaatlerini de yo\u011fun olarak i\u00e7eren bu metin Savran\u2019\u0131n perspektifinde \u201cger\u00e7ek\u201d anlamda sosyalistlerin bu meseleyi nas\u0131l okumas\u0131 gerekti\u011fine dair bir k\u0131lavuz olma niteli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Kemalist savunmac\u0131 ve sol liberal kimlik\u00e7i metinlere kar\u015f\u0131l\u0131k olarak s\u0131n\u0131fsal bir alternatif sunan bu \u00e7al\u0131\u015fma sol liberal tarih okumas\u0131 i\u00e7indeki post-Kemalist tutuma bir alternatif olu\u015fturmaktan ziyade post-Kemalist anlat\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131fsal bir temsili olarak g\u00f6r\u00fclmelidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6nde gelen Marksist ayd\u0131nlar\u0131ndan Sungur Savran, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin y\u00fcz\u00fcnc\u00fc y\u0131l\u0131 kapsam\u0131nda yay\u0131nlanan muhasebe \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na \u201cBir \u0130htilal Olarak Mill\u00ee M\u00fccadele\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131yla bir yenisini ekledi. Savran\u2019\u0131n bu \u00e7al\u0131\u015fmadaki temel iddias\u0131 Mill\u00ee M\u00fccadele s\u00fcrecini tam anlam\u0131yla bir s\u0131n\u0131fsal okumaya tabi tutmakt\u0131r….<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":415,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24,3,41],"tags":[],"class_list":["post-414","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-omer-ihsan-atagenc","category-yazarlar","category-turk-dusuncesi"],"gutentor_comment":0,"views":78,"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/414","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=414"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/414\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":416,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/414\/revisions\/416"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/415"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=414"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=414"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=414"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}