{"id":409,"date":"2023-07-26T06:00:00","date_gmt":"2023-07-26T06:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/?p=409"},"modified":"2024-02-14T01:44:40","modified_gmt":"2024-02-14T01:44:40","slug":"kadir-cangizbay-humanist-ve-samimi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/2023\/07\/26\/kadir-cangizbay-humanist-ve-samimi\/","title":{"rendered":"Kadir Cang\u0131zbay: H\u00fcmanist ve Samimi"},"content":{"rendered":"\n<p>22 Temmuz 2023 tarihinde vefat eden Kadir Cang\u0131zbay, T\u00fcrk sosyolojisinde ismi olan birisiydi. Hacettepe \u00dcniversitesinde sosyoloji okuyan ilk \u00f6\u011frenciler aras\u0131ndayd\u0131. Lisans \u00f6\u011frencili\u011fi y\u0131llar\u0131nda ayn\u0131 s\u0131n\u0131f\u0131 payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 isimler, 1980\u2019li ve 1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda T\u00fcrkiye\u2019de sosyoloji alan\u0131nda \u00f6ne \u00e7\u0131kan \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan, pek \u00e7ok sosyolo\u011fun yeti\u015fmesine katk\u0131da bulunan sosyoloji hocalar\u0131 olmu\u015flard\u0131. Do\u011fan Ergun, Ahmet Taner K\u0131\u015flal\u0131, Birsen G\u00f6k\u00e7e, Oya Baydar, Nihat Nirun, Necati \u00d6ner gibi isimlerden dersler alm\u0131\u015ft\u0131. <em>Sosyolojiler De\u011fil Sosyoloji<\/em> kitab\u0131n\u0131 Do\u011fan Ergun\u2019a, birer makalesini de Necati \u00d6ner\u2019e ve \u00fcniversiteden arkada\u015f\u0131 ve daha sonra meslekta\u015f\u0131 Nilg\u00fcn \u00c7elebi\u2019ye ithaf etmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>Kadir Cang\u0131zbay, denilince genelde akla Georges Gurvitch hakk\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 gelir. 1985 y\u0131l\u0131nda <em>Gurvitch Sosyolojisi: \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn Bilimi <\/em>ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131, Gurvitch\u2019ten terc\u00fcme etti\u011fi <em>Sosyoloji ve Felsefe<\/em> kitab\u0131yla 1999 y\u0131l\u0131nda birle\u015ftirilerek <em>Gurvitch: Sosyoloji ve Felsefe <\/em>ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Gurvitch, T\u00fcrkiye\u2019de Kadir Hoca\u2019n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nce de bilinen bir sosyologdu. \u0130stanbul \u00dcniversitesi Edebiyat Fak\u00fcltesi Sosyoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Hilmi Ziya \u00dclken ve Nurettin \u015eazi K\u00f6semihal\u2019in yan\u0131 s\u0131ra Ankara \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesinde hukuk sosyolojisi alan\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla bilinen Hamide Top\u00e7uo\u011flu\u2019nun Gurvitch ile ilgili \u00e7ok say\u0131da telif ve terc\u00fcme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, ciddi bir say\u0131ya ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Asl\u0131nda \u00e7ok dikkat \u00e7ekmese de Kadir Cang\u0131zbay\u2019\u0131n lisans bitirme tezi, \u201cK\u00f6ye Giden Cumhuriyet\u201d ve \u201cK\u00f6y Enstit\u00fcs\u00fc \u00c7\u0131k\u0131\u015fl\u0131 \u0130ki Yazar \u00dczerine Bir \u0130nceleme\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 iki makale halinde 1973\u2019\u00fcn aral\u0131k ay\u0131nda ve 1974\u2019\u00fcn \u015fubat ay\u0131nda <em>Hareket<\/em> dergisinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu tez hem edebiyat sosyolojisi alan\u0131na bir katk\u0131 hem de s\u0131\u011f siyasi tart\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6tesinde K\u00f6y Enstit\u00fcs\u00fc meselesini ele\u015ftirel bir \u015fekilde de\u011ferlendiren bir \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r. Tez, ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme ve meseleleri sistematik bir \u015fekilde ele alma a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha sonraki yaz\u0131lar\u0131na benzemekle birlikte farkl\u0131 bir Kadir Cang\u0131zbay \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cSiyaset \u00d6tesi Toplum\u201d, \u201cHi\u00e7kimsenin Cumhuriyeti\u201d, \u201c\u00c7ok Hukukluluk, Laiklik ve Laikrasi\u201d, \u201cAnar\u015fizm, Sosyalizm, Bilim ve T\u00fcrkiye\u201d, Sosyalizm ve \u00d6zy\u00f6netim: Reel Sosyalizmden Sosyalist Realiteye\u201d, \u201cPost-modern Pre-moderni \u00d6p\u00fcyor: Siyasal \u0130slam\u201d <\/em>ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitaplar\u0131 dergilerde ve gazetelerde yazd\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131lar\u0131n\u0131n derlenmesiyle olu\u015fan kitaplar\u0131d\u0131r. Son yazd\u0131\u011f\u0131 kitaplardan biri de hat\u0131ralar\u0131ndan olu\u015fan <em>Kad\u0131k\u00f6y\u2019den Emek-Bah\u00e7eli\u2019ye, Aznavour\u2019dan Cemil Meri\u00e7\u2019e: An\u0131lar ve Portreler<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitapt\u0131r. Kadir Cang\u0131zbay\u2019\u0131n yaz\u0131lar\u0131 okuyucular\u0131 taraf\u0131ndan ay\u0131rt edilebilir. Uzun c\u00fcmleler ve neredeyse bir sayfan\u0131n yar\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturan bir paragraf\u0131n tamam\u0131n\u0131n tek bir c\u00fcmleden olu\u015fmas\u0131, kendine has ironik bir \u00fcslup ve metnin kendi i\u00e7inde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir mant\u0131\u011fa sahip olmas\u0131 ay\u0131rt edici \u00f6zellikleri olarak dikkat \u00e7eker.<\/p>\n\n\n\n<p>Sosyoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fc mezunu olmas\u0131na ra\u011fmen Kadir Cang\u0131zbay hi\u00e7bir zaman bir sosyoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde kadrolu hoca olmam\u0131\u015ft\u0131r. 1974 y\u0131l\u0131nda asistanl\u0131k s\u0131nav\u0131n\u0131 kazanarak akademisyenli\u011fe ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 Ankara \u0130ktisadi Ticari \u0130limler Akademisinden 40 y\u0131l sonra 2014 y\u0131l\u0131nda Gazi \u00dcniversitesi \u0130ktisadi \u0130dari Bilimler Fak\u00fcltesi Kamu Y\u00f6netimi b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden profes\u00f6r \u00fcnvan\u0131yla emekliye ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015f\u0131ndan itibaren ya da ilerleyen zamanlarda bir sosyoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00f6\u011fretim \u00fcyesi olsayd\u0131 nas\u0131l eserler verirdi, nas\u0131l tezler y\u00f6netirdi bilinemez. Ancak yaz\u0131lar\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019de \u00fcniversite konusunu bir sistem meselesi olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda sosyoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde hoca olmas\u0131n\u0131n pek \u00e7ok \u015feyi de\u011fi\u015ftirmeyece\u011fi de \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Kadir Cang\u0131zbay, kendisini sosyalist olarak tan\u0131mlayan birisiydi. \u00dcniversite y\u0131llar\u0131ndan itibaren sol d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc benimsemi\u015fti. Solcu gazetelerde ve dergilerde yaz\u0131lar\u0131 yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 gibi milliyet\u00e7i ve muhafazakar e\u011filimleri olan gazetelerde ve dergilerde de yaz\u0131lar\u0131 yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Solcular\u0131n ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 imza kampanyalar\u0131na kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fcne \u00f6zg\u00fcrl\u00fck talep eden imza kampanyalar\u0131na da kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hatta 1988 y\u0131l\u0131nda ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fcne \u00f6zg\u00fcrl\u00fck talep eden bir kampanyay\u0131 ba\u015flatan birka\u00e7 akademisyenden biridir. Hi\u00e7bir zaman muhafazakarlara yak\u0131n bir hayat tarz\u0131na da sahip olmam\u0131\u015ft\u0131r. Anavatan Partisi ve Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi iktidarlar\u0131na tamamen kar\u015f\u0131 durmu\u015ftur. Bu nedenle onu anlamak i\u00e7in kal\u0131p yarg\u0131lar\u0131n \u00f6tesinde ger\u00e7ekten ne dedi\u011fine ya da yazd\u0131\u011f\u0131na odaklanmak gerekmi\u015ftir. &nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Saint-Joseph Lisesi mezunu olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla lise y\u0131llar\u0131ndan itibaren Frans\u0131z Ayd\u0131nlanma d\u00fc\u015f\u00fcncesinin h\u00fcmanist ve e\u015fitlik\u00e7i vurgular\u0131ndan ve \u00f6zellikle de Diderot\u2019nun d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden etkilenmi\u015ftir. Sosyalist d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden hi\u00e7bir zaman ayr\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131na bazen ironik bir \u00fcslup kullansa da bazen \u00e7ok sert, k\u0131r\u0131c\u0131 ve kavgac\u0131 bir \u00fcslup kullanmaktan \u00e7ekinmemi\u015ftir. Her \u015feye ra\u011fmen insan\u0131 sevdi\u011fi ve samimi birisi oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmu\u015ftur. Kendisiyle ilgili genel bir h\u00fcsn\u00fc kabul\u00fcn pek \u00e7ok insanda kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Okuyanlar ve dersini alanlar Kadir Cang\u0131zbay\u2019\u0131n \u00e7ok zeki bir insan oldu\u011fu konusunda hemfikirdirler. Kitaplar\u0131n\u0131 derledi\u011fi yaz\u0131lar\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcncelerini \u00fczerine in\u015fa etti\u011fi bir fikr\u00ee temel s\u00f6z konusudur. Bu temel, sorgulamadan kabul etti\u011fi ve hatta inan\u00e7 ve metafizikle ilgili ele\u015ftirdi\u011fi kabullere \u00e7ok benzeyen baz\u0131 sabit fikirlerden olu\u015fur. Pek \u00e7ok yaz\u0131s\u0131nda at\u0131fta bulundu\u011fu isimler de pek de\u011fi\u015fmemi\u015ftir. Diderot, Saint-Simon, Georges Gurvitch, Wright Mills, Cemil Meri\u00e7, Necati \u00d6ner, eserleri ve fikirleriyle yaz\u0131lar\u0131nda ba\u015fvurdu\u011fu isimlerdir. Said Halim Pa\u015fa\u2019n\u0131n milletlerin kendilerine g\u00f6re duygular\u0131 ve fikirleri olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla insanlar\u0131n hayvanlardan farkl\u0131 bir varl\u0131k kategorisinde de\u011ferlendirilece\u011fini ve bu durumun sosyolojiye kaynakl\u0131k etti\u011fini iddia eden d\u00fc\u015f\u00fcncesine de s\u0131k\u00e7a at\u0131fta bulunmu\u015ftur. G\u00fcncel k\u00fclt\u00fcrel ya da siyasi pek \u00e7ok meseleyi de bu g\u00f6r\u00fc\u015flerine ba\u011fl\u0131 olarak ustaca ele alm\u0131\u015f ve de\u011ferlendirmi\u015ftir. Ancak b\u00fct\u00fcn bunlar ciddi bir kar\u015f\u0131l\u0131k bulmu\u015f mudur? Bu konuda bir k\u0131s\u0131m insan, Kadir Cang\u0131zbay\u2019\u0131n \u015fahs\u0131 ile s\u00f6yledikleri ve yazd\u0131klar\u0131 aras\u0131nda bir ayr\u0131m yapmay\u0131 uygun bulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrk sosyoloji tarihinde Kadir Cang\u0131zbay\u2019\u0131n bir akademisyen olarak yeri vard\u0131r. Hacettepe \u00dcniversitesi Sosyoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fcnde haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 K\u00f6y Enstit\u00fcl\u00fc yazarlar \u00fczerinden Cumhuriyet modernle\u015fmesini ve k\u00f6y ger\u00e7ekli\u011fini de\u011ferlendirdi\u011fi edebiyat sosyolojisi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gibi ara\u015ft\u0131rma odakl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalara y\u00f6nelmemesi, \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken bir konudur. Co\u015fkun San\u2019\u0131n dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131nda haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 doktora tezinin ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u201cKavramsal Bir Yap\u0131 Olarak \u00d6zy\u00f6netim\u201ddir. Siyaset ve hukuk odakl\u0131 meseleleri felsefi ba\u011flamda ve yukar\u0131da de\u011finilen paradigmatik s\u0131n\u0131rlarda de\u011ferlendirmi\u015ftir. Kadir Hoca\u2019n\u0131n yaz\u0131lar\u0131nda sosyoloji, felsefeyle i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f bir haldedir. \u015eayet kendi toplumsal ger\u00e7ekli\u011fine y\u00f6nelen ve ara\u015ft\u0131rmalara dayanan eserler \u00fcretme imkan\u0131 olsayd\u0131 T\u00fcrk sosyolojisindeki konumu akademisyenli\u011fine ba\u011fl\u0131 mevcut konumunun \u00f6tesine ge\u00e7ebilirdi. Pek \u00e7ok \u00f6\u011frencisi ve meslekta\u015f\u0131 ondan daha fazla eser \u00fcretmesini beklemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Kendi \u015fahitli\u011fimden de bahsedebilirim. Kadir Cang\u0131zbay\u2019\u0131n do\u011frudan \u00f6\u011frencisi olmad\u0131m. 2003 y\u0131l\u0131nda Uluda\u011f \u00dcniversitesi Sosyoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fcnden mezun olduktan sonra kazand\u0131\u011f\u0131m y\u00fcksek lisans programlar\u0131ndan biri Gazi \u00dcniversitesinin Kamu Y\u00f6netimi Ana Bilim Dal\u0131na ba\u011fl\u0131 Sosyoloji Bilim Dal\u0131 program\u0131yd\u0131. Kendisini ilk defa orada g\u00f6rd\u00fcm. G\u00fczel bir s\u0131nav olmu\u015ftu. Sel\u00e7uk \u00dcniversitesini de kazanm\u0131\u015ft\u0131m ve oraya kay\u0131t yapt\u0131rd\u0131m. Akademisyenli\u011fim boyunca Kadir Hoca ne yazd\u0131ysa okudum. Ger\u00e7ekten ufuk a\u00e7\u0131c\u0131, insan\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren ve etkileyen bir \u00fcsluba sahipti. Hatta bir yaz\u0131m\u0131 okuyan birisi, \u201c\u00fcslubunuzdan Kadir Cang\u0131zbay\u2019\u0131 iyi okudu\u011funuzu anl\u0131yorum\u201d demi\u015fti. D\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015flerimiz ayr\u0131yd\u0131. Sosyalist olmad\u0131\u011f\u0131m gibi \u00f6zellikle din ve inan\u00e7 konusundaki kat\u0131 Ayd\u0131nlanmac\u0131 fikirlerine kat\u0131lmam m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. 2019 y\u0131l\u0131nda bir dostum, hocan\u0131n hasta oldu\u011funu s\u00f6yledi ve telefon numaras\u0131n\u0131 verdi. Arad\u0131m. Eserlerini okudu\u011fumu, kendisinden pek \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011frendi\u011fimi, hatta \u00f6\u011frencisi oldu\u011fum ya da birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m pek \u00e7ok akademisyenden daha fazla \u00fczerimde hakk\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledim. \u00c7ok mutlu oldu. Ara ara telefonla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fck. Ge\u00e7en sene \u0130stanbul Medeniyet \u00dcniversitesi Sosyoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fcnden arkada\u015flarla hem evinde ziyaret ettik hem de s\u00f6zl\u00fc tarih g\u00f6r\u00fc\u015fmesi yapt\u0131k. Ankara\u2019da ayr\u0131ca ziyaret etmek istedim ancak f\u0131rsat bulamad\u0131m. Hakikaten samimi ve insan sever birisiydi. Kendisi gibi olmayan insanlar\u0131n sayg\u0131s\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015ft\u0131 ve bu kazan\u00e7ta kimsenin hi\u00e7bir d\u00fcnyevi faydas\u0131 yoktu. Kadir Hoca insan olarak ya\u015fad\u0131, insan olarak vefat etti. Bunu ba\u015farmak kolay de\u011fil. Kendisine Allah\u2019tan rahmet diliyorum.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>22 Temmuz 2023 tarihinde vefat eden Kadir Cang\u0131zbay, T\u00fcrk sosyolojisinde ismi olan birisiydi. Hacettepe \u00dcniversitesinde sosyoloji okuyan ilk \u00f6\u011frenciler aras\u0131ndayd\u0131. Lisans \u00f6\u011frencili\u011fi y\u0131llar\u0131nda ayn\u0131 s\u0131n\u0131f\u0131 payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 isimler, 1980\u2019li ve 1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda T\u00fcrkiye\u2019de sosyoloji alan\u0131nda \u00f6ne \u00e7\u0131kan \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan, pek \u00e7ok&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":410,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10,3,41],"tags":[],"class_list":["post-409","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-m-hakki-akin","category-yazarlar","category-turk-dusuncesi"],"gutentor_comment":0,"views":213,"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/409","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=409"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/409\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":411,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/409\/revisions\/411"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/410"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=409"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=409"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=409"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}