1930\u2019lu y\u0131llara damga vuran en g\u00fc\u00e7l\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn hareketlerinden Kadro\u2019nun literat\u00fcrde ekseriyetle siyasi yelpazenin solunda durdu\u011funa dair bir g\u00f6r\u00fc\u015f mevcuttur. Bu yakla\u015f\u0131m elbette \u00e7e\u015fitli a\u00e7\u0131lardan do\u011frulanmakla birlikte 1930\u2019lu y\u0131llar gibi mu\u011flak bir d\u00f6nem i\u00e7erisinde Kadro gibi iktidara yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ile bilinen bir hareketi b\u00fct\u00fcn\u00fcyle sa\u011f-sol denklemi i\u00e7inde bir yere oturtmak yeniden tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131lmas\u0131 gereken bir husustur. Zira t\u0131pk\u0131 d\u00f6nemin iktidar\u0131n\u0131 nas\u0131l sa\u011f-sol kavramlar\u0131 \u00fczerinden konu\u015fmay\u0131 eksik buluyorsak ayn\u0131 \u015fekilde Kadro\u2019nun da bu eksende tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 pek \u00e7ok hatay\u0131 da beraberinde getirecektir.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Kadro\u2019nun Kemalizmin sol kanad\u0131n\u0131 temsil etme iddias\u0131n\u0131n arkas\u0131nda baz\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc arg\u00fcmanlar bulunmaktad\u0131r. Bunlardan ilki Kadro\u2019yu kuran ekibin SSCB\u2019de e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f olmas\u0131 ve bir k\u0131sm\u0131n\u0131n gerek sosyalist fikirlerle gerekse \u00f6rg\u00fctsel olarak TKP ile belirli bir s\u00fcre\u00e7te ili\u015fki kurmu\u015f olmas\u0131d\u0131r. Kurucular\u0131n SSCB deneyiminin elbette onlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn d\u00fcnyas\u0131na bir etkisinin olmamas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Ancak bu do\u011frudan ve a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde Kadro\u2019nun sosyalist bir ideale de sahip oldu\u011fu anlam\u0131na gelmemektedir. Kadro, Tek Parti d\u00f6neminde iktidar ile k\u0131sa s\u00fcre olsa da yak\u0131n ili\u015fki kuran ve Mill\u00ee M\u00fccadele s\u00fcrecinin teorile\u015fmesi amac\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kan bir entelekt\u00fcel bir \u00e7abad\u0131r. 1930\u2019lu y\u0131llarda sosyalizmin iktidar kat\u0131nda bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi \u201c\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yol\u201d s\u00f6ylemi \u00fczerinden ortaya \u00e7\u0131kan alternatif aray\u0131\u015f Kadro\u2019yu da yak\u0131ndan etkileyecek ve kapitalizm ile sosyalizm d\u0131\u015f\u0131nda alternatif bir \u201culusal\u201d model aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7ine girilecektir. Sadece bu nedenle dahi Kadro\u2019nun 1960\u2019lara damgas\u0131n\u0131 vuran sol-Kemalist yorumun do\u011frudan bir \u00f6nc\u00fcl\u00fc olmas\u0131 iddias\u0131 tart\u0131\u015fmal\u0131 bir konu olarak \u00f6n\u00fcm\u00fcze \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Zira Kadro, sosyalizmin s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 temelinde sosyalist bir devrime giden ideallerine \u00fcretimleri kapsam\u0131nda sahip de\u011fildir. Sanayile\u015fme temelinde devletin g\u00fc\u00e7lendirilmesine vurgu yapan derginin y\u00f6netilenlerden ziyade y\u00f6neticileri muhatap alan g\u00f6r\u00fc\u015fleri ile \u00fclkenin emek\u00e7i kesimlerinin durumlar\u0131na d\u00f6n\u00fck kay\u0131ts\u0131zl\u0131\u011f\u0131 Kadro\u2019nun sol bir temsilci olmas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftirmektedir. \u0130ktidar\u0131n \u00fcretti\u011fi \u201c\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yol\u201d alternatifini merkeze ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in anti-kapitalist bir tutuma sahip olmamas\u0131 da yine Kadro\u2019yu bu konuda zay\u0131f b\u0131rakmaktad\u0131r. \u00c7at\u0131\u015fmac\u0131 ve dinamik bir toplumda emek\u00e7ilerin iktidara gelece\u011fi bir \u00f6zlemden ziyade \u201cs\u0131n\u0131fs\u0131z toplum\u201d ideali temelinde ulusal \u00f6l\u00e7ekteki e\u015fitsizlikleri g\u00f6rmezden gelen tutumlar\u0131 da yine ba\u015fka bir zay\u0131fl\u0131k noktas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Kadro\u2019nun sosyalizmle kurdu\u011fu ili\u015fkiyi esas tespit edebilece\u011fimiz yer daha \u00e7ok d\u0131\u015f politikaya dair g\u00f6r\u00fc\u015flerinin temelini olu\u015fturan emperyalizm teorisi ile kurduklar\u0131 ili\u015fkidir. \u015eevket S\u00fcreyya\u2019da daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bi\u00e7imde tezah\u00fcr eden emperyalizm teorisinin Lenin\u2019in s\u00f6m\u00fcren-s\u00f6m\u00fcr\u00fclen \u00fclkeler kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine kurulu olmas\u0131, bu ba\u011flamda da s\u00f6m\u00fcrgecilik kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131na s\u0131rt\u0131n\u0131 yaslayan bir anti-emperyalizm s\u00f6ylemi elbette Kadro\u2019nun d\u00fcnyay\u0131 alg\u0131larken Leninist kodlara sahip oldu\u011funu ve bu ba\u011flamda da sosyalizmle ili\u015fkili oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Ancak bir yandan Lenin\u2019in teorisinden m\u00fclhem bir d\u0131\u015f politik vizyon ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na ra\u011fmen s\u00f6m\u00fcren-s\u00f6m\u00fcr\u00fclen \u00fclkeler ikilemi \u201cba\u015fat \u00e7eli\u015fki\u201d kavram\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131fsal de\u011fil ulusal bir temelde kurulmas\u0131n\u0131 da beraberinde getirmi\u015ftir. Leninist teorinin \u201culuslar\u0131n kendi kaderini tayin hakk\u0131\u201d ba\u011flam\u0131nda uluslar temelinde bir a\u00e7\u0131l\u0131m yapm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen s\u0131n\u0131fsal denklemi terk etmemi\u015f oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Ancak Kadro\u2019ya d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz zaman Leninist teorinin revizyonunda s\u0131n\u0131fsal denklemin bir reddiyeye u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin de bir ulusal kurtulu\u015f m\u00fccadele s\u00fcrecinden ge\u00e7mi\u015f olmas\u0131 ve Kadro\u2019nun iktidara yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu durum siyasi olarak anla\u015f\u0131labilir. Ancak sosyalist k\u00f6kenli bir teori i\u00e7inde olduk\u00e7a merkezi bir \u00f6neme sahip olan s\u0131n\u0131fsal denklemin g\u00f6z ard\u0131 edilmesi ve d\u00fcnyadaki temel \u00e7eli\u015fkinin s\u0131n\u0131fsal de\u011fil ulusal oldu\u011funun iddia edilmesi her ne kadar emperyalizm teorisine sad\u0131k kal\u0131nsa da bunun yorumlanmas\u0131nda klasik bir sosyalist e\u011filimden kopu\u015fu da g\u00f6rmemiz gerekmektedir. Emperyalizm ba\u011flam\u0131nda bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman Kadro\u2019nun erken bir d\u00f6nemde anti-emperyalist bir s\u00f6ylem \u00fczerinden Kemalizmin sol yorumuna katk\u0131 yapm\u0131\u015f olabilece\u011fi iddia edilebilir.<\/p>\n\n\n\n
Sosyalizmle ba\u011flant\u0131l\u0131 bir di\u011fer ba\u015fl\u0131k List\u2019in \u201cmilli iktisat\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n devam\u0131 niteli\u011finde olan ve Alman Tarih\u00e7i Okulu \u00e7evresinin ge\u00e7 d\u00f6nem temsilcilerinden miras kalan ve Kadro\u2019da s\u0131kl\u0131kla kar\u015f\u0131l\u0131k bulan \u201cdevlet sosyalizmi\u201d kavram\u0131d\u0131r. Alman devletinin ba\u015fta \u0130ngiltere ve Fransa gibi rakiplerine kar\u015f\u0131l\u0131k olarak ulusal kalk\u0131nmac\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6nceleyen bir fikir Kadro\u2019nun sosyalizmle yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in arac\u0131 bir kavram olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Halbuki devlet sosyalizmi, klasik anlamda sosyalizmin \u00f6ng\u00f6r\u00fclerinin aksine s\u0131n\u0131fsal \u00e7at\u0131\u015fmadan ziyade ulusal uzla\u015f\u0131ya odaklanan, devleti iktisadi temelde s\u00f6m\u00fcrgecilik yar\u0131\u015f\u0131na sokacak kadar g\u00fc\u00e7lendirmek isteyen hatta devletin iktisadi ve siyasi g\u00fc\u00e7lenmesiyle birlikte yay\u0131lmac\u0131 bir prati\u011fe de cevaz veren bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Anaak\u0131m sosyalizmle ortakl\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131zca \u201cbir ba\u015fka devletin boyunduru\u011fu alt\u0131na girmeme\u201d olan bu fikrin sol bir temelde kar\u015f\u0131l\u0131k bulmas\u0131 hem kuramsal olarak hem de Almanya\u2019da Nazi iktidar\u0131na ilham olacak d\u00fczeye geldi\u011fi i\u00e7in pratikte de sosyalizm ile ili\u015fkisini kurmak olduk\u00e7a zordur. Devlet sosyalizminin devleti merkeze alan g\u00fc\u00e7 merkezli yakla\u015f\u0131m\u0131, buna ba\u011fl\u0131 olarak devletin ikbali i\u00e7in var olan \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131z bir toplum \u00f6zlemi yine bize sosyalizmden ziyade s\u00f6m\u00fcrgecilik rekabeti i\u00e7inde yer almaya \u00e7al\u0131\u015fan ya da s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fe kar\u015f\u0131 ulusal kurtulu\u015f m\u00fccadelesi vermeye \u00e7al\u0131\u015fan devlet\u00e7i ve milliyet\u00e7i yakla\u015f\u0131mlara \u00e7ok daha yak\u0131n bir ger\u00e7ekli\u011fe kar\u015f\u0131l\u0131k gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Liberalizmin \u00e7\u00f6kece\u011fine dair yapt\u0131klar\u0131 ele\u015ftiri bir yandan Avrupa-merkezcili\u011fe itiraz \u00f6te yandan da bir kapitalizm ele\u015ftirisi olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Ancak \u201c\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yol\u201d kavram\u0131n\u0131 merkeze alan iktisadi yakla\u015f\u0131mlar\u0131 \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fc do\u011frudan kar\u015f\u0131s\u0131na almad\u0131\u011f\u0131 devletin \u00e7\u0131karlar\u0131 uyar\u0131nca kamu-\u00f6zel i\u015fbirli\u011fini savunan bir niteli\u011fe sahip oldu\u011fu i\u00e7in sosyalizmle benzerli\u011fi ancak planl\u0131 bir m\u00fcdahalecilik ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ilkesel tutumun savunulmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k Kadro\u2019yu kendi d\u00f6neminde farkl\u0131 k\u0131lan ve sol-Kemalizme kaynakl\u0131k etmesi kuvvetli olan esas tutumu derginin kapanmas\u0131nda \u00f6nemli rol\u00fc olan \u201cmilli burjuvazi\u201d tart\u0131\u015fmas\u0131nda ald\u0131klar\u0131 pozisyon ile ilgilidir. Kadro\u2019nun \u201caferistler\u201d olarak tan\u0131mlanan ve milli burjuvazi projesi olan devlet\u00e7ilik d\u00f6nemine damga vuran \u0130\u015f Bankas\u0131 \u00e7evresinden duyduklar\u0131 rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 sert bir \u015fekilde dile getirdikleri metinlerde devlet i\u00e7i bir \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 ad\u0131n\u0131 koymasalar da esas\u0131nda s\u0131n\u0131fsal bir temelde analiz etmi\u015flerdir. \u0130n\u00f6n\u00fc-Bayar aras\u0131ndaki gerilimin t\u0131rmand\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcre\u00e7te \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019ye ba\u015fyaz\u0131 yazd\u0131rarak taraf\u0131n\u0131 belli eden kadronun \u201cmilli burjuvazi\u201d kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 sosyalist bir temelde olmasa dahi<\/p>\n\n\n\n
Kadro\u2019nun \u201ctarihi maddecilik\u201d tercihi \u00fczerinden ideolojik pozisyonunu iktisadi temel \u00fczerinden kurmas\u0131 da yine Kadro\u2019nun sol-Kemalist yoruma \u00f6nc\u00fcl\u00fck etme iddias\u0131na dair bir di\u011fer g\u00f6stergedir. D\u00f6nemin anaak\u0131m pozitivist miras\u0131 ile maneviyat\u00e7\u0131l\u0131k \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda inceleyebilece\u011fimiz ve \u00fclkenin muhafazak\u00e2r siyasi bakiyesinin felsefi k\u00f6klerini olu\u015fturan yakla\u015f\u0131mlara alternatif olarak tarihi maddecilik savunusu, Kadro\u2019nun sosyalist d\u00fc\u015f\u00fcnce ile yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 teslim etmektedir.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6zetle Kadro, d\u00fcnyay\u0131 yorumlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken liberalizm kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131, emperyalizm teorisinden ald\u0131\u011f\u0131 destek, tarihi maddecilik savunusu gibi kritik noktalarda sol-Kemalizmi \u00f6nceleyen bir analiz bi\u00e7imi yaratm\u0131\u015f olsa da gerek ideolojik pozisyonundaki mu\u011flakl\u0131k gerekse sosyalizmin a\u00e7\u0131ktan savunulmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem i\u00e7inde varl\u0131k g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 derginin sol-Kemalist bir yorumu ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131na dair tart\u0131\u015fmay\u0131 zay\u0131flatmaktad\u0131r. Ba\u015fka bir ifadeyle Kadro\u2019yu sol-Kemalist olarak tan\u0131mlamak yerine sol-Kemalist bir yoruma zemin olu\u015fturacak baz\u0131 ele\u015ftirilere sahip oldu\u011funu iddia etmek \u00e7ok daha anlaml\u0131 olacakt\u0131r. Zira ele\u015ftiri d\u00fczleminde kulland\u0131klar\u0131 kavramlar\u0131n ya da yakla\u015f\u0131mlar\u0131n pratik d\u00fczeyde bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n olmamas\u0131, sosyalizmin ana y\u00f6nelimleri ile ters d\u00fc\u015fen s\u00f6ylemleri ve sosyalizme dair idealist bir pozisyona sahip olmamalar\u0131 da yine Kadro\u2019nun soldaki temsilini zay\u0131flatan di\u011fer hususlard\u0131r. Ancak d\u00fcnyay\u0131 alg\u0131lamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken kulland\u0131klar\u0131 kavramlar\u0131n sahiplenilmesi ve geli\u015ftirilmesi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile Kemalizme sosyalist temelde bir yorum kazand\u0131rma imk\u00e2n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. 27 May\u0131s sonras\u0131ndaki etki alan\u0131 geni\u015fleyen sol-Kemalist yorum esas olarak sosyalizmin evrensel dinamiklerine \u00e7ok daha yak\u0131n bir tutum sergileyecektir.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
1930\u2019lu y\u0131llara damga vuran en g\u00fc\u00e7l\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn hareketlerinden Kadro\u2019nun literat\u00fcrde ekseriyetle siyasi yelpazenin solunda durdu\u011funa dair bir g\u00f6r\u00fc\u015f mevcuttur. Bu yakla\u015f\u0131m elbette \u00e7e\u015fitli a\u00e7\u0131lardan do\u011frulanmakla birlikte 1930\u2019lu y\u0131llar gibi mu\u011flak bir d\u00f6nem i\u00e7erisinde Kadro gibi iktidara yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ile bilinen bir…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":401,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24,3,41],"tags":[],"class_list":["post-400","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-omer-ihsan-atagenc","category-yazarlar","category-turk-dusuncesi"],"gutentor_comment":0,"views":82,"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/400","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=400"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/400\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":402,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/400\/revisions\/402"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/401"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=400"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=400"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyenotlari.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=400"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}